Itoobiya ayaa muddo ka badan toban sano ciidamo ku lahayd Soomaaliya, iyadoo ka mid ahayd dalalka ugu muhiimsan ee ciidamada howlaha nabad ilaalinta iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Ciidamada Itoobiya ayaa Soomaaliya uga qeyb galay howlgaladii AMISOM iyo ATMIS, waxaana hadda ay qayb ka yihiin howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM. Muddada dheer ee ay ciidamada Itoobiya ku sugnaayeen Soomaaliya ayaa Addis Ababa siisay khibrad iyo faham qoto dheer oo ku saabsan xaaladda amni ee dalka.
Warbixin cusub ayaa sheegaysa in Itoobiya ay dooneyso inay khibraddaas iyo joogitaankeeda militari u beddesho saameyn siyaasadeed iyo mid istiraatiiji ah oo ay ku yeelato go’aamada mustaqbalka AUSSOM.
Itoobiya ayaa hadda loo oggolaaday inay AUSSOM ku biiriso ku dhawaad 2,500 askari, iyadoo howlgalka guud ahaan uu leeyahay tiro ka yar 12,000 askari oo ka socda dalal ay ka mid yihiin Uganda, Kenya, Jabuuti, Masar iyo Itoobiya.
Marka laga yimaado ciidamada ku jira howlgalka Midowga Afrika, Itoobiya waxay sidoo kale muddo dheer ciidamo ku haysay Soomaaliya iyadoo adeegsanaysa heshiisyo laba geesood ah.
Joogitaanka muddada dheer ah ayaa Itoobiya siinaya awood ay kaga qayb qaadato doodaha ku saabsan mustaqbalka howlgalka AUSSOM, gaar ahaan xilli uu jiro walaac ku saabsan dhaqaalaha, tirada ciidamada iyo qorshaha howlgalka marka uu dhammaado sanadka 2026.
Xiriirka Itoobiya iyo dowladda Soomaaliya ayaa sanadihii lasoo dhaafay soo maray marxalado adag. Khilaafkii ka dhashay heshiiskii is-afgaradka ahaa ee Itoobiya iyo Somaliland ay saxiixeen Janaayo 2024 ayaa si weyn u dhaawacay xiriirka labada dowladood.
Xilligaas waxaa jiray walaac ah in ciidamada Itoobiya laga saaro howlgalka cusub ee Soomaaliya, balse ugu dambeyn Itoobiya waxay sii kamid noqotay dalalka ciidamada ku biiriyay AUSSOM.
Joogitaanka ciidamada Itoobiya ayaa sidoo kale laga dareemay deegaano dhowr ah oo Soomaaliya ka tirsan. Bishii Agoosto 2026, ciidamada Itoobiya ayaa lagu wareejiyay ciidamada dowladda Soomaaliya saldhigga Buurhakaba, kaas oo muddo dheer ay gacanta ku hayeen.
Arrintan ayaa muujineysa in Itoobiya ay weli qayb muhiim ah ka tahay qaab-dhismeedka amniga Soomaaliya, inkastoo ay jiraan isbeddello lagu sameynayo howlgalka AUSSOM.
Warbixintu waxay sheegaysaa in Itoobiya aysan ku ekaan karin oo keliya difaac iyo ka hortagga khataraha ka imaanaya Soomaaliya, balse ay u baahan tahay inay si firfircoon uga qayb qaadato qorsheynta mustaqbalka howlgalka.
Al-Shabaab ayaa weli ah mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ee amniga Itoobiya iyo Soomaaliya, gaar ahaan iyadoo xuduudda labada dal ay tahay meel ay dhaqdhaqaaqyada kooxaha hubeysan si toos ah u saameyn karaan amniga Itoobiya.
Sidaas darteed, Itoobiya waxay daneyneysaa in AUSSOM ay sii waddo awoodda ay kula dagaallamayso Al-Shabaab, gaar ahaan deegaanada khatartoodu saameyn karto xuduudaha Itoobiya.
Itoobiya ayaa sidoo kale daneynaysa in la xoojiyo iskaashiga dhanka sirdoonka iyo howlgallada ciidamada ee u dhexeeya AUSSOM, ciidamada Soomaaliya iyo dalalka kale ee ciidamadu ka joogaan Soomaaliya.
Khibradda ciidamada Itoobiya ay ka heleen Soomaaliya muddo sanado ah ayaa Addis Ababa siin karta xog iyo faham ku saabsan dhaq-dhaqaaqa Al-Shabaab iyo xaaladaha amni ee deegaanada ay ciidamada Itoobiya ka howlgaleen.
Dhanka kale, Itoobiya waxay dooneysaa inay door muuqda ku yeelato qorsheynta howlgalka, hoggaanka, isku-duwidda farsamada iyo go’aamada ku saabsan tirada ciidamada iyo meelaha ay ka howlgalaan.
Arrin kale oo muhiim ah ayaa ah maalgelinta AUSSOM. Howlgalka ayaa wajahaya caqabado dhaqaale, waxaana jira walaac ku saabsan sida loo heli doono dhaqaalaha lagu sii wadi karo ciidamada iyo howlgallada kadib 2026.
Itoobiya waxay u aragtaa maalgelin joogto ah inay muhiim u tahay amniga gobolka, maadaama hoos u dhac lama filaan ah oo ku yimaada ciidamada AUSSOM uu abuuri karo firaaq amni oo ay Al-Shabaab ka faa’iideysan karto.
Itoobiya waxay sidoo kale wajahaysaa tartan siyaasadeed oo ka imaanaya Masar, oo xiriir amni iyo mid militari oo sii xoogeysanaya la yeelanaysa Soomaaliya.
Masar ayaa kamid ah dalalka ka qayb qaadanaya AUSSOM, arrintaasna waxay si gaar ah indhaha Itoobiya ugu haysa, maadaama Addis Ababa iyo Qaahira ay muddo dheer isku hayeen arrimo istiraatiiji ah oo ay kamid tahay muranka Biyo-xireenka Itoobiya ee GERD.
Si kastaba, warbixintu waxay ku talineysaa in Itoobiya aysan AUSSOM u beddelin goob uu ka socdo loollan toos ah oo u dhexeeya Itoobiya iyo Masar.
Taas beddelkeeda, Itoobiya waxaa lagula talinayaa inay ku adkeysato in AUSSOM uu ahaado howlgal Midowga Afrika ah oo ku shaqeeya waajibaad cad, isla markaana dhammaan ciidamada ku jira howlgalka ay yeeshaan doorar iyo xiriir hoggaamineed oo si cad loo qeexay.
Arrinta Somaliland ayaa iyaduna Itoobiya ku abuureysa caqabad gaar ah. Inkastoo Itoobiya iyo Somaliland ay leeyihiin xiriir dhow, haddana Itoobiya waxay weli u baahan tahay inay xiriir shaqo la yeelato dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan dhinaca amniga.
AUSSOM waxay Itoobiya siin kartaa waddo ay kula sii shaqeyso Soomaaliya xitaa xilliyada uu xiriirka siyaasadeed ee labada dhinac adkaado.
Warbixintu waxay ku talineysaa in Itoobiya aysan AUSSOM u adeegsan cadaadis ay ku saarto Muqdisho arrimaha Somaliland, balse ay labada arrimood kala madax-bannaanaato.
Sidaas ayaa Itoobiya u fududeyn karta inay ilaaliso danaha amni ee ay ku leedahay Soomaaliya, iyadoo isla markaana sii wadan karta xiriirkeeda Somaliland iyo danaha kale ee istiraatiijiga ah.
Guud ahaan, Itoobiya waxay AUSSOM ku leedahay fursad muhiim ah oo ay ku kordhin karto saameynteeda. Ciidamo badan, khibrad muddo dheer ah, juqraafi ahaan u dhowaanshaha Soomaaliya iyo xiriirka ay la leedahay Midowga Afrika ayaa ah awoodaha ay Addis Ababa ku geli karto wada-xaajoodyada mustaqbalka.
Hase yeeshee, saameynta Itoobiya ma noqon karto mid aan xad lahayn. Dowladda Soomaaliya ayaa leh madax-bannaanida dalka, waxaana muhiim u ah Itoobiya inay tixgeliso dareenka Muqdisho iyo danaha dalalka kale ee ciidamadu ka joogaan Soomaaliya.
Sida warbixintu tilmaamayso, Itoobiya waxay horey u haysataa joogitaan iyo khibrad gudaha AUSSOM. Su’aasha hadda taagan ayaa ah sida ay khibraddaas ugu beddeli karto saameyn siyaasadeed iyo istiraatiiji ah oo ay ku ilaaliso danaha amni ee dalkeeda.
Mustaqbalka AUSSOM ayaa sidaas darteed noqonaya arrin muhiim u ah Itoobiya, Soomaaliya iyo dalalka kale ee gobolka, gaar ahaan iyadoo la wajahayo dhammaadka muddada hadda loo asteeyay howlgalka iyo caqabadaha dhanka maalgelinta iyo amniga.
