Xasan Sheekh Maxamuud ayaa lagu wadaa inuu maalmaha soo socda u safro dalka Masar, halkaas oo uu kaga qaybgeli doono shir heer gobol ah oo ay isugu imanayaan madaxda Soomaaliya, Masar, Suudaan iyo Eritrea. Safarkan ayaa kusoo beegmaya xilli Geeska Afrika ay ka jiraan xaalado siyaasadeed iyo amni oo isku dhafan, gaar ahaan xiisadaha u dhexeeya Itoobiya iyo dalalka deriska ah.
Xasan Sheekh ayaa maanta ku sugan magaalada Addis Ababa ee caasimadda Itoobiya, halkaas oo Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed uu ku soo dhaweeyay. Labada hoggaamiye ayaa la filayaa inay ka wada hadlaan arrimo labada dal iyo gobolka khuseeya. Warbaahinta dowladda Itoobiya ayaa xaqiijisay in kulanka looga hadlayo arrimo laba geesood ah iyo kuwo goboleed oo labada dhinac daneynayaan.
Kulanka Addis Ababa ayaa yeelanaya muhiimad gaar ah marka la eego xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya iyo isbeddellada ka socda Geeska Afrika. Itoobiya waxay xilligan wajahayaa xaalad amni oo cakiran, iyadoo dagaallo cusub ay ka soo cusboonaadeen gobolka Tigray, halka khilaafaadyo kale oo la xiriira arrimaha Badda Cas iyo marin-u-helka Itoobiya ay weli gobolka ka jiraan.
Safarka Xasan Sheekh ee Masar ayaa kusoo beegmaya xilli Qaahira ay xiriir dhow la leedahay Soomaaliya, Eritrea iyo Suudaan, halka xiriirka Masar iyo Itoobiya uu muddo dheer ku jiray khilaafyo la xiriira Biyo-xireenka Renaissance ee Itoobiya iyo arrimaha amniga iyo Badda Cas.
Soomaaliya, Masar iyo Eritrea waxay horey u yeesheen kulamo saddex geesood ah oo looga hadlay arrimaha amniga iyo iskaashiga gobolka. Shirkii saddex geesoodka ahaa ee Asmara ee 2024 ayaa lagu adkeeyay taageerada midnimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya, waxaana sidoo kale lagu soo qaaday xoojinta awoodda ciidamada Soomaaliya iyo iskaashiga amniga.
Sidaas darteed, shir kasta oo ay isugu yimaadaan madaxda Soomaaliya, Masar, Eritrea iyo Suudaan waxaa si gaar ah isha loogu hayaa, maadaama afarta dal ay ku lug leeyihiin arrimo badan oo si toos ah ama dadban u saameynaya amniga Geeska Afrika iyo Badda Cas.
Kulanka Xasan Sheekh iyo Abiy Axmed ee Addis Ababa wuxuu sidoo kale muhiim u yahay Soomaaliya, maadaama labada dowladood ay sannadihii lasoo dhaafay soo mareen marxalado ay ku jireen khilaaf iyo dib-u-heshiisiin.
Labada dhinac ayaa hadda daneynaya in xiriirkooda diblomaasiyadeed iyo iskaashiga amni la sii xoojiyo. Itoobiya waxay Soomaaliya muhiimad gaar ah ka siisaa dhinaca amniga xuduudaha iyo dagaalka Al-Shabaab, halka Soomaaliya ay doonayso in xiriirka labada dal uu ku dhisnaado ixtiraamka madax-bannaanida iyo dhuleednimada Soomaaliya.
Waxaa sidoo kale jira arrimo dhaqaale iyo ganacsi oo labada dal ka dhexeeya. Gobolka ayaa hadda si weyn u wajahaya tartan ku saabsan dekedaha, marin-biyoodka Badda Cas iyo isku xirka ganacsiga.
Dhanka kale, Itoobiya ayaa wajahaysa cadaadisyo amni oo cusub. Warbixinno cusub oo ka soo baxay gobolka ayaa sheegaya in dagaallo ka billowday Tigray ay dib u soo cusboonaadeen, iyadoo Itoobiya ay sidoo kale ku eedeysay Eritrea, Suudaan iyo Masar inay taageerayaan dhinacyo ka soo horjeeda dowladda Addis Ababa. Dalalkaasi waxay beeniyeen ama diideen eedeymaha qaarkood.
Arrinta kale ee muhiimka ah ee la xiriirta safarka Xasan Sheekh waa iskaashiga militari ee Soomaaliya iyo Masar.
Soomaaliya iyo Masar waxay sannadkii 2024 kala saxiixdeen heshiis difaac oo lagu xoojinayo iskaashiga dhinacyada amniga iyo militariga. Villa Soomaaliya ayaa xilligaas sheegtay in heshiisku yahay mid lagu kordhinayo iskaashiga labada dal ee dhinaca amniga iyo la dagaallanka argagixisada.
Masar sidoo kale waxay qayb ka tahay qorshaha AUSSOM, waxaana dowladda Masar si rasmi ah u sheegtay inay diyaar u tahay inay ciidamo u soo dirto Soomaaliya. Bishii Febraayo 2026, Madaxweynaha Soomaaliya ayaa Masar kula joogay munaasabad lagu diyaarinayay ciidamada Masar ee loo qorsheeyay howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Si kastaba, warbixin soo baxday bishii Sebtembar ayaa sheegtay in hawlgelinta ciidamada Masar ay dib u dhigeen arrimo la xiriira maalgelinta, saadka iyo qorsheynta hawlgalka. Sidaas darteed, inkastoo joogitaanka ciidamada Masar Soomaaliya uu yahay qorshe horey loo shaaciyey, waqtiga iyo qaabka dhammeystiran ee hawlgelintooda waa arrin u baahan xaqiijin rasmi ah.
Xiisadda Masar iyo Itoobiya ma ku soo gudbi kartaa Soomaaliya?
Su’aasha ugu weyn ee ka dhalanaysa dhaqdhaqaaqyada cusub ayaa ah in khilaafka Masar iyo Itoobiya uu saameyn ku yeelan karo Soomaaliya.
Juqraafi ahaan iyo siyaasad ahaan Soomaaliya waxay ku taallaa meel muhiim ah, maadaama ay ku dhowdahay Itoobiya, Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Sidaas darteed, xiriirka Soomaaliya la leedahay Masar, Itoobiya, Eritrea iyo Jabuuti wuxuu si toos ah ugu xiran yahay xaaladda amniga gobolka.
in khilaafka Masar iyo Itoobiya uu si toos ah ugu beddelmo iska horimaad ka dhaca Soomaaliya ma aha wax hadda la xaqiijin karo. Waxa la xaqiijin karo ayaa ah in Masar ay kordhisay iskaashiga ay la leedahay Soomaaliya, halka Itoobiya iyo Soomaaliya ay iyaguna hadda ku hawlan yihiin xoojinta xiriirkooda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in Soomaaliya aysan rabin in dhulkeeda uu noqdo goob ay ku loollamaan quwadaha gobolka. Dowladda Federaalka waxay isku dayi kartaa inay xiriirkeeda la yeelato dhammaan dhinacyada iyadoo ilaalinaysa danaha Soomaaliya.
Dhaqdhaqaaqa diblomaasiyadeed ee Xasan Sheekh ayaa sidoo kale kusoo beegmaya iyadoo Soomaaliya gudaheeda ay ka jiraan xaalado siyaasadeed oo xasaasi ah, gaar ahaan Baydhabo iyo Beledweyne.
Baydhabo waxaa ka jira khilaafyo siyaasadeed iyo amni oo saameyn ku yeeshay shacabka iyo xaaladda bani’aadantinimo. Beledweyne iyo guud ahaan gobolka Hiiraan-na waxaa ka taagan dood ku saabsan Hirshabeelle, awood-qeybsiga siyaasadeed iyo geeddi-socodka doorashooyinka.
Sidaa darteed, dowladda Federaalka waxay isku mar wajahayaa laba dhinac oo muhiim ah: xaaladda gudaha Soomaaliya iyo xiriirka dibadda ee dalalka Geeska Afrika.
Kulamada Xasan Sheekh ee Addis Ababa iyo Masar waxaa laga filan karaa in diiradda lagu saaro xiriirka labada dal, amniga gobolka, dagaalka Al-Shabaab, iskaashiga militari, xaaladda Badda Cas iyo arrimaha siyaasadeed ee Geeska Afrika.
Kulanka Masar gaar ahaan wuxuu noqon karaa fursad ay Soomaaliya ku soo bandhigto mowqifkeeda ku saabsan amniga gobolka iyo ilaalinta madax-bannaanideeda, iyadoo xiriir la yeelanaysa dalal ay ka mid yihiin Masar, Eritrea iyo Suudaan.
Dhanka Itoobiya, kulanka Xasan Sheekh iyo Abiy Axmed wuxuu muhiim u noqon karaa sii wadidda xiriirka labada dowladood, gaar ahaan iyadoo gobolka uu wajahayo xaalado cusub oo amni iyo siyaasadeed.
Ugu dambeyn, xaaladda gobolka ayaa weli ah mid si degdeg ah isu beddeleysa. Itoobiya waxay wajahaysaa xiisado gudaha iyo kuwo dibadeed, Masarna waxay sii xoojinaysaa xiriirka ay la leedahay Soomaaliya, halka Soomaaliya ay isku dayayso inay xiriir dhow la yeelato dalalka gobolka iyadoo isla markaana maareyneysa khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha.
