Maamulka Hirshabelle waxaa la dhisay sanadkii 2016, waxaana loogu talagalay inuu mideeyo labada gobol ee Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, iyadoo Jowhar loo aqoonsaday caasimadda maamulka. Dhismaha maamulka ayaa ka dhashay hannaan siyaasadeed oo ay ku jireen dowladda federaalka, waxgaradka iyo odayaasha dhaqanka ee labada gobol, balse tan iyo markii la dhisay waxaa hareeyay khilaafaad siyaasadeed, tabashooyin beeleed, muran ku saabsan awood-qaybsiga iyo amniga oo weli ah caqabadda ugu weyn ee maamulka hortaagan.
Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe ayaa madaxweynaha Hirshabelle loo doortay 11-kii November 2020, xilli doorashadiisa ay muran ka dhalisay qaybo ka mid ah bulshada Hiiraan. Warbixinno ay diyaariyeen hay’ado caalami ah iyo xarumo cilmi-baaris ayaa tilmaamay in doorashadiisa ay sii xoojisay khilaaf hore uga jiray awood-qaybsiga labada gobol iyo heshiis aan rasmi ahayn oo la sheegay in madaxtinimada loo qoondeeyay Hawadle halka caasimaddana ay ahaanayso Jowhar.
Hirshabelle waxaa si rasmi ah loo dhisay 2016, waxaana saldhig u ahaa isku darka Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Hase yeeshee, tan iyo shirarkii lagu dhisay maamulka waxaa jiray dad iyo siyaasiyiin reer Hiiraan ah oo qaba in gobolkaasi uu leeyahay awood iyo shuruudo u gaar ah oo ay ahayd in si ka duwan loo maareeyo.
Machadka Rift Valley Institute ayaa sheegay in dhismaha Hirshabelle uu ahaa hannaan degdeg loo waday, iyadoo qaar ka mid ah bulshada Hiiraan ay doonayeen in gobolka loo sameeyo maamul gaar ah halkii lagu dari lahaa Shabeellaha Dhexe. Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in arrimaha awood-qaybsiga aan si waara loo xallin, taas oo keentay in maamulka uu muddo dheer la tacaalo khilaaf siyaasadeed iyo hay’ado aan si buuxda uga shaqayn labada gobol.
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu waaweynaa ee xilligii Cali Guudlaawe wuxuu dhacay June 2023, markii uu xilka ka qaaday guddoomiyihii Hiiraan, Cali Jeyte Cismaan.
Khilaafka ayaa ka dhashay arrimo ay ka mid yihiin maamulka canshuuraha iyo cidda awoodda u leh ururinta dakhliga gobolka. Cali Jeyte ayaa ka horyimid qorshe ahaa in maamulka Hirshabelle uu awood dheeraad ah ku yeesho ururinta canshuuraha Hiiraan, waxaana markii dambe xilka laga qaaday. Jeyte wuxuu diiday inuu xilka ka dago, waxaana arrintu isu beddeshay khilaaf siyaasadeed oo ballaaran, isagoo ku dhawaaqay in Hiiraan ay ka go’day Hirshabelle.
Khilaafkaasi ma ahayn muran u dhexeeyay laba masuul oo keliya. Waxa uu taabtay arrimo ka waaweyn maamulka canshuuraha, oo ay ku jiraan awood-qaybsiga mid ka mid ah meelihii uu aad ugu xoogana matalaadda beelaha iyo xiriirka u dhexeeya Hiiraan iyo maamulka dhexe ee Hirshabelle.
Xaaladda ayaa xitaa saameyn ku yeelatay dagaalka Al-Shabaab, maadaama ciidamo iyo maleeshiyaad deegaanka ah oo ka qayb qaadanayay dagaalka ay qaarkood ka fogaadeen iskaashigii hore. ACLED waxay sheegtay in khilaafka siyaasadeed uu wiiqay iskaashigii u dhexeeyay ciidamada dowladda iyo maleeshiyaadka Hawadle, taasoo Al-Shabaab siisay fursad ay dib ugu soo ceshato deegaano ay horay uga baxday.
Hirshabelle waxay ahayd mid ka mid ah meelihii uu si xooggan uga bilowday dagaalkii dowladda iyo maleeshiyaadka deegaanka ay kula jireen Al-Shabaab sanadkii xilligaas Al-Shabaab ka saaray deegaano badan oo ka tirsan Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Laakiin guulihii hore ma aysan noqon kuwo 2022.
Ciidamada dowladda oo ay garab siinayeen Macawiisleyda ayaa xilligaas Al-Shabaab ka saaray deegaano badan oo ka tirsan Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Laakiin guulihii hore ma aysan noqon kuwo si joogto ah loo ilaashaday.
Warbixin cusub oo ay soo saartay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan Arrimaha Magangelyada ayaa sheegtay in Al-Shabaab ay 2025 dib u qabsatay deegaano muhiim ah oo ka tirsan Hiiraan, oo ay ku jiraan Aborey, Moqokori, Tardo iyo Mahaas. Kooxdu waxay sidoo kale la wareegtay dhul u dhexeeya Mahaas iyo Matabaan iyo waddada isku xirta Mahaas iyo Beledweyne.
Tani waxay muujinaysaa in dhibaatadu aysan ku koobnayn in ciidamada Hirshabelle ay magaalooyin haystaan iyo in kale. Dhibaatada weyn waxay tahay waxa dhacaya marka deegaan laga saaro Al-Shabaab kadib. Haddii aan la keenin ciidan joogto ah, maamul degmo, garsoor, adeegyo iyo maamul dadka deegaanka ka shaqeeya, waxaa suuragal ah in kooxda hubeysan ay dib ugu soo laabato.
Warbixinnada cilmi-baarista waxay tilmaamayaan in khilaafka Hawadle iyo Abgaal uu si weyn ugu xiran yahay awood-qaybsiga, caasimadda maamulka, matalaadda siyaasadeed iyo maamulka khayraadka.
Waxaa sidoo kale jiray dagaallo beeleed ka dhacay xuduudaha Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. EUAA waxay diiwaangelisay iska horimaadyo dhex maray Hawadle iyo Abgaal, kuwaas oo ka dhacay Jalalaqsi iyo Moqokori iyo deegaanno kale. Warbixintu waxay sheegtay in qaar ka mid ah dagaalladaas ay salka ku hayeen dhul, kheyraad iyo muranno la xiriira maamulka deegaanka.
Arrintan ayaa ah mid si toos ah u saameyn karta dagaalka Al-Shabaab. Marka beelaha iyo maamulka ay isku khilaafaan awoodda iyo amniga, waxaa adkaanaya in la helo ciidan deegaanka oo si wadajir ah uga shaqeeya dagaalka kooxda.
Dadka dhaliila maamulka Cali Guudlaawe waxay inta badan tilmaamaan in maamulka uusan weli xal waara ka gaarin khilaafka Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.
Waxay sidoo kale su’aal geliyaan awoodda maamulka ee soo celinta deegaanada ay Al-Shabaab maamusho iyo in meelihii ciidamada laga saaray kooxda laga sameeyay maamul iyo amni joogto ah.
Dhaleeceynta kale waxay la xiriirtaa in hay’adaha maamulka aysan si buuxda uga shaqayn labada gobol, taas oo keentay in meelo ka mid ah Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe ay yeeshaan nidaamyo maamul oo kala duwan ama ay ka madax-bannaanaadaan maamulka Jowhar.
Warbixin Heritage Institute ah oo soo baxday 2025 ayaa sheegtay in khilaafaadka beelaha, kooxaha hubeysan iyo kheyraadka xaddidan ay wiiqeen hay’adaha Hirshabelle, iyadoo qaar ka mid ah degmooyinka ay si madax-bannaan u shaqeeyaan ama ay ku jiraan gacanta Al-Shabaab.
Marka la qiimeynayo Hirshabelle, sidoo kale waa muhiim in aan la iska indha tirin waxyaabaha maamulka uu qabtay.
Wasaaradda Arrimaha Gudaha iyo Dowladaha Hoose ee Hirshabelle waxay 2025 iyo 2026 wadday hawlo la xiriira dhismaha dowladaha hoose, tababaridda shaqaalaha iyo guddiyada deegaanka, diiwaangelinta shacabka iyo xoojinta hay’adaha degmooyinka. Tusaale ahaan, wasaaraddu waxay sheegtay inay hawlo dowlad-deegaan iyo tababbarro ka wadday Jowhar, Balcad, Buuloburte iyo degmooyin kale.
Caqabadda ugu weyn: maamulka oo aan weli helin heshiis siyaasadeed oo waara,Dhibaatada Hirshabelle waxay u muuqataa inay ka qoto dheer tahay dagaalka Al-Shabaab.
Haddii labada gobol aysan si buuxda ugu heshiin sida awoodda loo qaybsanayo, cidda madaxda noqonaysa, halka caasimaddu ahaanayso iyo sida dakhliga loo maamulayo, dagaalka Al-Shabaab wuxuu mar kasta la kulmi karaa caqabado siyaasadeed.
Machadka Heritage wuxuu ku tilmaamay dhibaatada Hirshabelle inay tahay mid ka dhalatay heshiis siyaasadeed oo aan weli si buuxda loo xallin. Machadku wuxuu soo jeediyay in loo baahan yahay wada-hadal cusub oo ku saabsan awood-qaybsiga, caasimadda, dib-u-heshiisiinta bulshada iyo nidaam amni oo mideysan.
Tani waxay ka dhigan tahay in xalka Hirshabelle uusan ku koobnaan karin in ciidamo loo diro meel Al-Shabaab joogto. Waxaa loo baahan yahay in marka hore la helo heshiis ay bulshada deegaanka ku qanacsan yihiin, kadibna la dhiso hay’ado awood u leh inay amniga iyo adeegyada sii wadaan.
Hirshabelle waxay ku dhowdahay toban sano tan iyo markii la dhisay. Inta muddadaas ah waxaa is beddelay madaxweynayaal, goleyaal iyo siyaasiyiin, balse qaar ka mid ah khilaafaadkii aasaaska maamulka la socday weli waa jiraan.
Sida xogta ugu dambeysa ee 2026 muujinayso, Guudlaawe weli wuxuu ku lug leeyahay siyaasadda doorashada maamulka, iyadoo ay jiraan khilaafaad iyo wadahadallo siyaasadeed oo ku saabsan mustaqbalka Hirshabelle. Warbixin September 2026 ah ayaa sheegtay in Guudlaawe uu la kulmay gole siyaasadeed oo Hawadle ah oo taageero u muujiyay hoggaankiisa iyo doorashada qof iyo codka ah.
Arrintan waxay muujinaysaa in khilaafka siyaasadeed ee Hirshabelle uusan weli dhammaan, balse dhinacyadu ay weli isku dayayaan inay helaan hannaan ay isku fahmaan.
