Taliyihii booliska saldhigga Xagardheere iyo darawalkiisii ayaa la sheegay inay ku dhinteen qarax looga shakisan yahay miino dhulka lagu aasay, kaas oo haleelay gaari ay la socdeen xilli uu marayay waddada isku xirta deegaanka Saretho iyo Dadaab ee gobolka Garissa, waqooyi-bari Kenya.
Qaraxan oo dhacay waaberigii Jimcihii ayaa mar kale soo nooleeyay walaaca laga qabo xaaladda amni ee waddooyinka gobolka Garissa, gaar ahaan deegaannada u dhow xadka Soomaaliya, halkaas oo ay hore uga dhaceen weerarro lagu beegsaday ciidamada ammaanka iyo gaadiidka ay adeegsanayaan.
Wararka laga helayo deegaanka ayaa sheegaya in dhacdadu ay dhacday abaare 6:00 subaxnimo, xilli gaari nooca Toyota Land Cruiser ah oo ka tirsan saldhigga booliska Xagardheere uu marayay waddada isku xirta Saretho iyo Dadaab.
Gaariga ayaa la sheegay inuu dul maray walax qaraxeed oo looga shakisan yahay inay ahayd miino dhulka lagu aasay, taas oo sababtay qarax xooggan oo si weyn u burburiyay gaariga.
Labada nin ee gaariga saarnaa, oo kala ahaa taliyihii booliska saldhigga Xagardheere iyo darawalkiisii, ayaa la sheegay inay goobta ku geeriyoodeen. Ilaa hadda, faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan aqoonsigooda, darajooyinkooda rasmiga ah iyo xaaladaha gaarka ah ee ay ku jireen xilligii weerarku dhacayay lama helin.
Qaraxan ayaa muujinaya khatarta ay walxaha qarxa ee lagu aaso waddooyinka u leeyihiin ciidamada ammaanka iyo dadka kale ee isticmaala waddooyinka muhiimka ah ee gobolka.
Kadib markii uu qaraxu dhacay, ciidamada ammaanka ayaa la sheegay inay gaareen goobta, halkaas oo ay ka bilaabeen sugidda amniga iyo hawlgallo dabagal ah oo la xiriira dhacdada.
Tallaabooyinka ay qaadeen ciidamada ayaa la xiriira xaqiijinta xaaladda goobta, ururinta xogta ku saabsan sida uu qaraxu u dhacay iyo baaritaanka cidda ka dambayn karta weerarka.
Si kastaba ha ahaatee, weli ma cadda nooca saxda ah ee walaxda qaraxday, cidda dhigtay iyo ujeeddada gaarka ah ee laga lahaa weerarka.
Sidoo kale, ma jiro war rasmi ah oo la xaqiijiyay oo si cad u tilmaamaya cidda mas’uuliyadda ka dambeysa qaraxan. Sidaas darteed, baaritaannada socda ayaa muhiim u noqon doona xaqiijinta faahfaahinta dhacdada iyo cidda ku lug lahayd.
Wararka maxalliga ah qaarkood ayaa tilmaamaya suurtagalnimada in kooxda hubeysan ee Al-Shabaab ay ku lug leedahay weerarka. Hase yeeshee, shakigaas weli looma hayo xaqiijin rasmi ah oo caddaynaysa mas’uuliyadda kooxda.
Al-Shabaab ayaa sannado badan weerarro ka fulinaysay qaybo ka mid ah Soomaaliya iyo deegaanno ka tirsan waqooyi-bari Kenya, iyadoo marar kala duwan beegsatay ciidamada ammaanka, xarumaha dowladda iyo gaadiidka isticmaala waddooyinka muhiimka ah.
Deegaannada ku dhow xadka labada dal ayaa wajahaya caqabado amni oo la xiriira dhaqdhaqaaqa kooxaha hubeysan, weerarrada gaadmada ah iyo walxaha qarxa ee lagu aaso waddooyinka.
Si kastaba ha ahaatee, ilaa laga helo xog rasmi ah oo ka soo baxda baaritaannada, lama xaqiijin karo in Al-Shabaab ay mas’uul ka tahay qaraxan.
Waddada isku xirta Saretho iyo Dadaab ayaa muhiim u ah isu socodka dadka iyo gaadiidka, gaarsiinta sahayda iyo dhaqdhaqaaqa ciidamada ammaanka ee gobolka Garissa.
Dadaab ayaa sidoo kale caan ku ah xeryaha qaxootiga ee ay ku nool yihiin dad badan oo ka soo barakacay colaadaha iyo xaaladaha bani’aadannimo ee Soomaaliya iyo dalalka kale ee gobolka.
Amniga waddooyinka ku dhow Dadaab iyo deegaannada kale ee gobolka Garissa ayaa muhiim u ah gaadiidka rayidka, ganacsatada, shaqaalaha samafalka iyo hay’adaha ka shaqeeya adeegyada aasaasiga ah.
Dhacdooyinka noocan ah waxay carqaladayn karaan isku socodka gaadiidka, waxayna abuuri karaan cabsi ku saabsan safarrada ay dadka iyo hay’aduhu ku maraan waddooyinka isku xira deegaannada gobolka.
Haddii xaaladda amni ay sii xumaato, waxaa sidoo kale adkaan kara gaarsiinta sahayda iyo adeegyada ay ku tiirsan yihiin bulshada deegaanka iyo dadka ku nool xeryaha qaxootiga.
Gobolka Garissa, oo ku yaalla waqooyi-bari Kenya kuna dhow xadka Soomaaliya, ayaa hore ula kulmay weerarro kala duwan oo lagu beegsaday ciidamada ammaanka iyo gaadiidka isticmaala waddooyinka gobolka.
Juqraafi ahaan, gobolka ayaa leh waddooyin isku xira magaalooyin iyo deegaanno kala duwan, kuwaas oo muhiim u ah ganacsiga, isu socodka bulshada iyo hawlgallada dowladda.
Xuduudda dheer ee u dhexeysa Kenya iyo Soomaaliya ayaa sidoo kale ka dhigaysa amniga xuduudaha mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee ay la tacaalaan hay’adaha ammaanka labada dal.
Weerar kasta oo lagu qaado ciidamada ammaanka wuxuu kordhin karaa baahida loo qabo baaritaanno dheeraad ah, ilaalinta waddooyinka iyo xoojinta xog-isweydaarsiga hay’adaha amniga.
Dhanka kale, shacabka ku nool deegaannadaas ayaa ah kuwa si toos ah u dareemi kara saameynta amni-darrada, gaar ahaan marka ay dhacdooyinku saameeyaan gaadiidka dadweynaha, ganacsiga iyo helitaanka adeegyada muhiimka ah.
Dhimashada laba ka mid ah dadka ka tirsan ciidamada booliska ayaa ah khasaaro soo kordhinaya walaaca laga qabo badbaadada ciidamada iyo dadka rayidka ah ee isticmaala waddooyinka gobolka.
Miinooyinka iyo walxaha qarxa ee lagu aaso waddooyinka waxay khatar ku yihiin gaadiidka aan ka warqabin jiritaankooda, waxaana mararka qaarkood adkaan karta in la ogaado halka ay ku aasan yihiin ka hor inta aysan qarxin.
Dhacdooyinka noocan ah waxay sidoo kale saameyn ku yeelan karaan kalsoonida dadka ee amniga waddooyinka, iyagoo sababi kara in safarrada qaarkood dib loo dhigo ama la beddelo.
Waxaa muhiim ah in dadka isticmaala waddooyinka ay tixgeliyaan digniinaha rasmiga ah ee hay’adaha ammaanka, ayna ka fogaadaan goobaha laga shakiyo walxaha qarxa.
Ilaa hadda, xogta laga helay dhacdadan waxay muujinaysaa in qarax looga shakisan yahay miino dhulka lagu aasay uu haleelay gaari boolis oo marayay waddada Saretho iyo Dadaab, isla markaana ay ku dhinteen taliyihii booliska saldhigga Xagardheere iyo darawalkiisii.
