Midowga Yurub ayaa si ku-meel-gaar ah u hakiyay soo dejinta hilibka cusub ee lo’da, idaha iyo riyaha qaarkood ee laga keeno Namibia, kaddib markii dalkaasi laga xaqiijiyay cudurka xoolaha ee loo yaqaan Foot-and-Mouth Disease (FMD), kaas oo si fudud ugu faafa xoolaha qoobabka kala jeexan.
Tallaabadan ayaa walaac ku abuurtay beeraleyda, ganacsatada hilibka iyo dadka ku tiirsan dhaqashada xoolaha, maadaama dhoofinta hilibku ay qayb muhiim ah ka tahay dhaqaalaha Namibia. Xayiraadda ayaa sidoo kale saameyn ku yeelatay suuqyada gudaha, iyadoo ay jiraan walaac laga qabo helitaanka hilibka iyo kororka qiimihiisa.
Sida ay sheegtay Midowga Yurub 5-tii Oktoobar 2026, cudurka ayaa 23-kii Sebtembar laga xaqiijiyay beer ganacsi oo ku taalla degmada caafimaadka xoolaha ee Karasburg, gobolka koonfureed .
Go’aanka Midowga Yurub ayaa khuseeya hilibka cusub ee lo’da, idaha iyo riyaha, iyo sidoo kale qaybo ka mid ah hilibka laga soo saaro xoolaha kale ee qoobabka leh. Waxaa kale oo xayiraaddu saamaysay hilibka la farsameeyay qaarkii, sida hilibka la qalajiyo ee loo yaqaan biltong iyo jerky.
Midowga Yurub ayaa sheegay in tallaabadaasi tahay mid taxaddar ah oo loogu talagalay ilaalinta caafimaadka xoolaha ee dalalka xubnaha ka ah ururka, iyadoo Namibia ay dadaal ugu jirto xakamaynta cudurka.
Si kastaba ha ahaatee, xayiraaddu ma khusayso dhammaan hilibka Namibia laga keeno. Hilibka la farsameeyay ee maray hababka daaweynta adag ee sharciga Midowga Yurub dhigayo si loo yareeyo khatarta cudurka ayaa weli loo oggolaan karaa inuu suuqa galo.
Sidoo kale, shixnadaha hilibka cusub ee la xaqiijiyay ka hor 23-kii Sebtembar 2026 waxaa loo oggolaaday inay galaan Midowga Yurub muddada kala-guurka ee 90-ka maalmood ah, haddii ay buuxiyaan shuruudaha caafimaadka xoolaha iyo kuwa xuduudaha.
Cudurka afka iyo lugaha waa cudur fayras ah oo aad ugu faafa xoolaha ay ka mid yihiin lo’da, idaha, riyaha iyo doofaarrada.
Xoolaha uu cudurku ku dhaco waxaa ka muuqan kara qandho, finan ama nabarro afka iyo carrabka ah, nabarro ka soo baxa cagaha iyo qoobabka, candhuuf badan iyo dhibaato ku timaadda socodka iyo cunista.
Cudurku wuxuu si weyn u saameyn karaa wax-soo-saarka xoolaha, waxaana hoos u dhici kara caanaha, miisaanka iyo awoodda xooluhu u leeyihiin inay si caadi ah u quutaan. Waxa kale oo uu sababi karaa dhimasho gaar ahaan xoolaha yaryar.
Inkasta oo cudurkani aanu caadi ahaan khatar weyn ku ahayn caafimaadka dadka, haddana wuxuu dhibaato culus u keeni karaa dhaqaalaha xoolaha, sababtoo ah wuxuu keenaa xayiraado dhaqdhaqaaqa xoolaha, ganacsiga iyo dhoofinta hilibka.
Markii ugu horreysay ee cudurka laga xaqiijiyay gobolka Kharas, maamulka Namibia ayaa ku dhawaaqay tallaabooyin lagu xakameynayo dhaqdhaqaaqa xoolaha iyo dhoofinta wax-soo-saarkooda.
Warbixin ay Al Jazeera daabacday 14-kii Oktoobar ayaa sheegtay in cudurka markii dambe laga xaqiijiyay xoolo ku yaalla gobolka Zambezi ee waqooyiga Namibia. Tijaabooyin shaybaar oo la sameeyay 7-dii Oktoobar ayaa cudurka ka helay 12 muunadood oo laga qaaday lo’ laga shakiyay inay xanuunsan yihiin.
Maamulka caafimaadka xoolaha ayaa kordhiyay kormeerka beeraha, xayiraadaha dhaqdhaqaaqa xoolaha iyo tallaabooyinka lagu xakameynayo faafitaanka cudurka.
Waxaa sidoo kale la bilaabay tallaal degdeg ah oo laga fulinayo meelaha uu cudurku saameeyay, iyadoo la adeegsanayo isbaarooyin iyo kormeer joogto ah si loo yareeyo khatarta faafitaanka.
Namibia waa dal ka mid ah waddamada Afrika ee dhaqashada xoolaha iyo dhoofinta hilibku ay door muhiim ah ku leeyihiin dhaqaalaha. Xooluhu waxay il dhaqaale u yihiin beeraley badan, ganacsatada hilibka, warshadaha farsameeya hilibka iyo shaqaalaha ka shaqeeya silsiladda wax-soo-saarka.
Xayiraadaha la saaray dhaqdhaqaaqa xoolaha iyo dhoofinta hilibka ayaa khatar ku ah dakhliga beeraleyda, gaar ahaan kuwa ku tiirsan iibinta lo’da si ay u daboolaan kharashaadka beerahooda iyo noloshooda.
Warbixin ay wargeyska The Namibian daabacday 6-dii Oktoobar ayaa sheegtay in Midowga Yurub uu yahay suuq ay Namibia u dhoofiso hilib, balse saamiga Namibia ee suuqa guud ee hilibka Yurub uu yar yahay marka loo eego baahida guud ee suuqaas.
Midowga Yurub ayaa sheegay in ganacsatada Yurub ay hilibka ka heli karaan dalal kale oo horey u ahaa alaab-qeybiyeyaashooda. Taas macnaheedu waa in saameynta degdegga ah ee xayiraaddu ay si weyn ugu dhici karto Namibia, halka suuqyada Yurub ay haystaan ilo kale oo ay ka soo dhoofsadaan hilibka.
Dhibaatooyinka ka dhashay cudurka kuma koobna beeraleyda oo keliya. Ganacsatada hilibka ee gudaha Namibia ayaa sidoo kale wajahaya caqabado la xiriira helitaanka hilibka iyo qiimaha suuqa.
Warbixin ay Al Jazeera daabacday 14-kii Oktoobar ayaa sheegtay in suuqyada hilibka ee magaalada Windhoek ay ganacsiyo qaarkood la kulmeen hoos u dhac ku yimid dhaqdhaqaaqa macaamiisha, halka ganacsatada qaarkood ay ka cabanayeen qiimaha hilibka iyo adkaanta helitaankiisa.
Shacabka ayaa sidoo kale muujiyay walaac ku saabsan qiimaha hilibka, maadaama uu yahay qayb muhiim ah oo ka mid ah cuntada ay dad badan oo reer Namibia ahi cunaan.
Haddii xayiraadaha iyo xakamaynta dhaqdhaqaaqa xooluhu sii dheeraadaan, waxaa dhici karta in ganacsatada, shaqaalaha warshadaha hilibka iyo qoysaska ku tiirsan dhaqaalaha xooluhu ay wajahaan culays dhaqaale oo sii kordha.
Maamulka Namibia ayaa qaaday tallaabooyin ay ku doonayaan inay ku xakameeyaan cudurka, waxaana ka mid ah xaddididda dhaqdhaqaaqa xoolaha, joojinta suuqyada xoolaha ee meelaha uu cudurku saameeyay iyo kordhinta kormeerka caafimaadka xoolaha.
Dowladdu waxay sidoo kale xoojinaysaa nidaamyada lagu raadraaco xoolaha iyo meelaha ay u kala gudbeen, si loo ogaado halka cudurku ka jiro loona yareeyo faafitaanka.
Hay’adaha caafimaadka xoolaha ayaa muhiimad gaar ah siinaya in xoolaha laga baaro cudurka, in la raaco tilmaamaha dhaqdhaqaaqa xoolaha iyo in la xoojiyo tallaabooyinka nadaafadda ee beeraha iyo goobaha lagu iibiyo xoolaha.
Tallaabooyinkan ayaa muhiim u ah ilaalinta caafimaadka xoolaha iyo soo celinta kalsoonida suuqyada dhoofinta, inkasta oo aan weli la hubin muddada ay qaadan doonto in xaaladda si buuxda loo xakameeyo.
Dib u furista suuqyada dhoofinta waxay ku xirnaan doontaa xakamaynta cudurka, natiijooyinka kormeerka caafimaadka xoolaha iyo qiimeynta ay sameeyaan dalalka wax ka soo dhoofsada Namibia.
Midowga Yurub ayaa sheegay inuu si joogto ah ula socon doono xaaladda cudurka, isla markaana dib u qiimeyn doono xayiraadaha marka xaaladda caafimaadka xooluhu saamaxdo.
Xayiraadaha hadda jira ma beddelayaan heshiiska ganacsi ee mudnaanta siinaya Namibia iyo dalalka ku jira Iskaashiga Dhaqaalaha ee Midowga Yurub iyo Koonfurta Afrika (EU–SADC). Waxa ay si gaar ah u khuseeyaan shuruudaha caafimaadka xoolaha ee badeecooyinka qaarkood looga baahan yahay inay buuxiyaan ka hor inta aan suuqa Yurub la gelin.
