Khilaaf siyaasadeed iyo maamul ayaa soo kala dhex galay Guddoomiyaha Gobolka Hiiraan, Maxamed Xuseen Maxamed, iyo Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Hirshabeelle, Cali Cabdullaahi Xuseen, kaddib markii ay isku khilaafeen qaabka loo maareynayo canshuuraha laga qaado gobolka Hiiraan.
Khilaafkan ayaa dhaliyey hadallo kulul oo ka yimid Guddoomiyaha Gobolka Hiiraan, kaas oo sheegay in uusan aqbali karin hab maamul oo uu ku tilmaamay bahdil iyo in maamulka gobolka lagu soo rogo go’aanno uusan ku qanacsanayn.
Guddoomiyaha ayaa sheegay in markii uu xilka qabtay uu filayey inuu helo awood uu ku guto waajibaadka loo igmaday, hase yeeshee uu sheegay inuu la kulmay caqabado la xiriira dhaqaalaha, shaqada maamulka iyo awoodda uu u leeyahay inuu bulshada ugu adeego.
Wuxuu tilmaamay in dadka reer Hiiraan ay xaq u leeyihiin inay ka qayb qaataan maareynta dhaqaalahooda iyo go’aannada saameeya noloshooda, isaga oo carrabka ku adkeeyey muhiimadda ay leedahay in dakhliga gobolka dib loogu celiyo adeegyada bulshada iyo horumarinta deegaanka.
Guddoomiyaha ayaa hadalkiisa ku muujiyey inuu ka cabanayo caqabado uu sheegay inay hor istaageen gudashada waajibaadkiisa, isaga oo sheegay inuu doonayo in maamulka gobolka uu helo awood ku filan oo uu ugu shaqeeyo dadka reer Hiiraan.
Iyadoo khilaafku taagan yahay, maamulka Gobolka Hiiraan ayaa soo saaray war-saxaafadeed ku saabsan asteeynta goobaha laga qaado canshuuraha gobolka.
War-saxaafadeedka ayaa lagu sheegay in deegaanka Ceelgaal loo asteeyey goobta lagu qaadayo canshuuraha badeecadaha iyo gaadiidka soo galaya ama ka baxaya gobolka, kuwaas oo loo yaqaan canshuuraha soo-gelidda iyo bixidda, ama In and Out Tax.
Maamulka gobolka ayaa tallaabadan ku sababeeyey xaaladaha amni iyo cabsi laga qabo fatahaado saamayn ku yeelan kara magaalada Beledweyne. Sida ku cad bayaanka, u asteeynta deegaanka Ceelgaal goobta canshuuraha ayaa qayb ka ah habka maamulka gobolka u doonayo inuu u maareeyo arrimaha dakhliga iyo dhaqdhaqaaqa badeecadaha.
Canshuuraha ayaa ka mid ah arrimaha muhiimka u ah xiriirka u dhexeeya maamulka gobolka iyo dowlad-goboleedka Hirshabeelle, maadaama dakhliga gudaha uu door weyn ka ciyaaro bixinta adeegyada bulshada, maamulka amniga iyo fulinta mashaariicda horumarineed.
Khilaafka hadda taagan ayaa muujinaya kala aragti duwanaansho ku saabsan sida loo maareynayo dakhliga gobolka iyo awoodaha ay kala leeyihiin maamulka gobolka iyo hoggaanka Hirshabeelle.
Guddoomiyaha Gobolka Hiiraan ayaa hadalladiisa ku muujiyey in uu doonayo in dadka reer Hiiraan ay si muuqata uga faa’iidaystaan dhaqaalaha laga ururiyo deegaankooda. Dhanka kale, waxaa muhiim ah in la helo nidaam cad oo qeexaya cidda awoodda u leh ururinta canshuuraha, maareynta dakhliga iyo isla xisaabtanka.
Ilaa heshiis laga gaarayo arrimahaas, waxaa jiri karta caqabad ku timaadda wada shaqaynta hay’adaha maamulka iyo hirgelinta qorshayaasha gobolka.
Dadka ku nool magaalada Beledweyne iyo deegaannada kale ee Gobolka Hiiraan ayaa wajahaya walaac la xiriira saamaynta uu khilaafkani ku yeelan karo ganacsiga iyo adeegyada bulshada.
Khilaafka canshuuraha wuxuu saamayn ku yeelan karaa dhaqdhaqaaqa badeecadaha, gaadiidka ganacsiga iyo kharashaadka ay la kulmaan ganacsatada. Haddii nidaamka canshuuraha uusan noqon mid cad oo la isku raacsan yahay, waxaa dhici karta in ganacsatadu la kulmaan hubanti la’aan ku saabsan halka canshuurta lagu bixinayo iyo maamulka qaabilsan.
Sidoo kale, khilaaf muddo dheer socda wuxuu adkayn karaa qorsheynta mashaariicda horumarinta, bixinta adeegyada bulshada iyo isku-duwidda hay’adaha dowladda ee gobolka.
Beledweyne ayaa hore ula tacaashay fatahaado iyo caqabado amni, kuwaas oo marar kala duwan saameeyey nolosha dadka iyo dhaqaalaha deegaanka. Sidaas darteed, xal u helidda khilaafka maamulka iyo canshuuraha ayaa muhiim u ah in laga hortago culaysyo dheeraad ah oo shacabka soo gaara.
Khilaafka u dhexeeya Guddoomiyaha Gobolka Hiiraan iyo Madaxweynaha Hirshabeelle wuxuu u baahan yahay in lagu xalliyo wada hadal iyo heshiis qeexaya waajibaadka iyo awoodaha labada dhinac.
Waxaa muhiim ah in la helo hannaan cad oo lagu maareeyo canshuuraha, laguna xaqiijiyo in dakhliga la ururiyo si sharci ah, isla markaana loogu isticmaalo adeegyada iyo baahiyaha bulshada.
Sidoo kale, heshiis siyaasadeed oo ku saabsan maareynta dakhliga wuxuu gacan ka geysan karaa soo celinta wada shaqaynta maamulka gobolka iyo hoggaanka Hirshabeelle, isaga oo yarayn kara khilaafaadka saameyn kara adeegyada bulshada.
Dadka reer Hiiraan ayaa u baahan maamul awood u leh inuu wax ka qabto baahiyahooda, halka hay’adaha dowladdu ay u baahan yihiin nidaam lagu wada shaqeeyo oo cad, isla markaana waafaqsan xeerarka maamulka iyo maaliyadda.
Khilaafka canshuuraha ayaa hadda noqday arrin muhiim u ah mustaqbalka maamulka Hiiraan iyo xiriirka uu la leeyahay Hirshabeelle. Sida loo xalliyo ayaa saamayn ku yeelan karta wada shaqaynta hay’adaha dowladda, dakhliga gobolka iyo horumarka magaalada Beledweyne.
Ugu dambayn, xal waara wuxuu ku imaan karaa heshiis lagu caddeeyo awoodaha maamul, habka loo ururinayo canshuuraha iyo sida dakhliga loogu celinayo bulshada, si khilaafka siyaasadeed uusan u hor istaagin adeegyada iyo horumarka Gobolka Hiiraan.
