Sacuudi Carabiya, Soomaaliya iyo 11 dal oo kale ayaa ku dhawaaqay aasaaska iskaashi cusub oo amniga badda ah, kaas oo loogu talagalay ilaalinta xorriyadda maraakiibta ee Marinka Bab al-Mandab, Badda Cas iyo Gacanka Cadan, tallaabadani waxay muujinaysaa isbeddel weyn oo ku saabsan qaab-dhismeedka amniga gobolka iyadoo khilaafka Iran iyo Maraykanku uu weli carqaladeynayo dhoofinta tamarta adduunka ee Marinka Hormuz.
Isbahaysiga, oo ay shaaciyeen Wasaaradda Gaashaandhigga Sacuudi Carabiya, ayaa mideynaya Sacuudi Carabiya, Soomaaliya, Turkiga, Kuwait, Baxrayn, Qadar, Urdun, Masar, Pakistan, Jabuuti, Bangladesh, Yaman, Suudaan iyo Komooros. Imaaraatka Carabta iyo Cumaan ma aysan ku biirin isbahaysigan inkastoo ay danahooda istiraatiijiyadeed ku leeyihiin gobolka. Isbahaysigu wuxuu ahaa mid difaac ah oo u furan xubno kale, albaabka ayaana weli u furan dalalka kale ee dhammeysta habraacyadooda gudaha si ay ugu biiraan.
Isbeddel Istiraatiiji ah oo ku yimid Xaaladaha Gobolka
Ogeysiiskan ayaa ku yimid xilli xiisadda gobolku ka sii dartay ka dib xirnaanshaha ku dhawaad dhamaystiran ee Gacanka Hormuz, kaasoo ay ku sii marayeen ku dhawaad 20 boqolkiiba dhoofinta saliida iyo gaaska adduunka. Gacanka Bab al-Mandab, oo ah marin 29 kiiloomitir ballac ah oo kala sooca Qaaradda Geeska Afrika iyo Jasiiradda Carabta, waa xidid muhiim ah oo loogu talagalay ganacsiga badda adduunka, iyadoo lagu qiyaasay 10 ilaa 12 boqolkiiba ganacsiga adduunka uu maalin kasta ka maro biyihiisa. Gacanku hadda wuxuu halis ku jiraa weerarada xuutiyiinta ee maraakiibta, kooxda ay taageerto Iiraan ayaa dhowrkii toddobaad ee la soo dhaafay saaran xannibaad badeed oo ku aaddan Sacuudiga.
Waxaa la soo sheegay in Sacuudi Carabiya ay ku dhowdahay inay soo gebogebeyso wadahadallo ku saabsan isbahaysi milatari cusub oo ay la yeelanayso Soomaaliya iyo Masar, taasoo muujinaysa isbeddel suurtagal ah oo ku yimaada dhaqdhaqaaqa gobolka marka la eego saameynta Imaaraatka Carabta. Isbahaysiga badeed ee cusub wuxuu u muuqdaa mid ka mid ah dadaalladaas, isagoo ka baxaya qaabka saddex-geesoodka ah si uu u yeesho awoodo ballaaran oo goboleed iyo kuwa ka baxsan gobolka.
Booska Istaraatijiyadeed ee Soomaaliya
Ka mid ahaanshaha Soomaaliya ee isbahaysiga waxay muujinaysaa muhiimadeeda istaraatijiyadeed ee koraysa ee qaab-dhismeedka amniga Badda Cas. Dowladda Federaalka ayaa aqoonsatay wadahadallo socda oo ku saabsan qorshe amni saddex geesood ah oo lala yeelanayo Sacuudi Carabiya iyo Masar, iyadoo diiradda lagu saarayo xoojinta iskaashiga amniga ee Badda Cas iyo ballaarinta iskaashiyada milatari. Soomaaliya iyo Sacuudi Carabiya horey waxay u aasaaseen heshiis iskaashi oo muhiim ah oo diiradda saaraya horumarinta dekedaha iyo gaadiidka badda, iyadoo lagu hiigsanayo in la xoojiyo xiriirka dhaqaale iyo in la adkeeyo amniga iskaashiga ee wadooyinka ganacsiga muhiimka ah ee Badda Cas.
Sacuudi Carabiya mar walba waxay muujisay taageero siyaasadeed oo ku saabsan jiritaanka dhulka Soomaaliya iyo dadaalkeeda lagula dagaallamayo Al-Shabaab, inkastoo caawinteeda dhaqaale iyo midda alaabaha ay taariikh ahaan ahayd mid xaddidan. Isbahaysiga cusub wuxuu matali karaa dadaalka ugu weyn ee tooska ah ee Boqortooyadu ku xoojineyso qaab-dhismeedka amniga ee dalka Bariga Afrika.
Jiritaanka UAE iyo Xiisadaha Gobolka
jiritaanka UAE ee isbahaysiga ayaa la dareemayaa, iyadoo la tixgelinayo maalgelinta weyn ee Abu Dhabi ka waddo gobolka, oo ay ku jiraan dekedaha Berbera ee Somaliland iyo Bosaso ee Puntland. Soomaaliya waxay joojisay dhammaan heshiisyada amniga iyo dekedaha la lahayd UAE, iyada oo ku eedeysay Abu Dhabi xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya. Kala fogaanshaha diblomaasiyadeed wuxuu yimid kadib markii Israel ay aqoonsatay Somaliland, tallaabo si degdeg ah loogu cambaareeyay awoodaha waaweyn ee gobolka, oo ay ku jiraan Sacuudi Carabiya, Masar iyo Turkiga.
Sacuudi Carabiya waxay si joogto ah u taageertay midnimada dhuleed ee Soomaaliya, waxaana muuqata in isbahaysiga cusub uu qayb ka yahay dadaal ballaaran oo lagu xakameynayo saameynta UAE ee Geeska Afrika. Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) ayaa war-saxaafadeed soo saaray oo ku sheegay in aqoonsiga Israel ee Somaliland uu yahay hanjabaad toos ah oo ku ah nabadda iyo amniga Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas.
Isbahaysi Difaac oo Saameyntiisu Aan La Hubin
Xubnaha isbahaysiga ayaa sheegay in ay wadaagaan “aaminsanaanta in ammaanka badda uu yahay masuuliyad wadajir ah” iyo in “iskaashiga iyo isku-duwidda dalalka ay yihiin tiirarka ugu muhiimsan ee lagula tacaali karo hanjabaadaha caamka ah iyo kuwa ka dhacaya xuduudaha badda.” Howlgallada la qorsheeyay waxaa ka mid ah wadaagga sirdoonka iyo macluumaadka, qorshaynta howlgallada, kormeerada wadajirka ah iyo fulinta howlgallada badda.
Si kastaba ha ahaatee, ku dhawaaqista waxay kicisay su’aalo ku saabsan waxqabadka howlgallada ee isbahaysiga. Wasaaradda Difaaca Sacuudiga ma faahfaahin kooxdeyn doonta maraakiibta ama diyaaradaha dalalka kala duwan ee howlgalka, sidoo kalena goobta xarunta isbahaysiga lama shaacin. Midowga Yurub ayaa horey u fuliyay Howlgallada Aspides ee Badda Cas si loo ilaaliyo maraakiibta, hase yeeshee weli lama caddeyn sida isbahaysiga cusub ee uu Sacuudigu hogaaminayo uu uga duwanaan doono ama ula shaqayn doono dadaallada hore.
Dhismaha isbahaysiga cusub ee badda wuxuu calaamad u yahay horumar weyn oo ku saabsan qaab-dhismeedka ammaanka ee Badda Cas iyo Geeska Afrika. Soomaaliya, ka mid noqoshada isbahaysiga waxay fursad u tahay inay xoojiso awooddeeda amniga badda iyo inay qoto dheer ku sameyso iskaashiga istiraatiijiyadeed ee Sacuudi Carabiya iyo quwadaha kale ee gobolka. Si kastaba ha ahaatee, waxtarka isbahaysigu wuxuu ku xirnaan doonaa diyaar garowga xubnihiisu inay kheyraad u qoondeeyaan oo ay isku dubbaridaan hawlgallada, iyo haddii ay awoodi karaan inay wax ka qabtaan sababaha hoose ee amni-darrada badda ee gobolka. Maqanida Imaaradka Carabta iyo Culumaan waxay dhalineysaa su’aalo ku saabsan awoodda isbahaysigu uu u leeyahay xaqiijinta amniga badda oo dhammeystiran, halka dagaalka socda ee Mareykanka iyo Iiraan uu weli hoos dheer ku saarayo xasilloonida gobolka.
