Xaalad amni oo kacsan ayaa laga soo sheegay gudaha degmada Qoryooley ee gobolka Shabeellaha Hoose, kaddib markii dilal is xigay ay sababeen iska horimaad hubeysan oo dhexmaray dhinacyo deegaanka ah, kaas oo sida wararka laga helayo uu salka ku hayo aano qabiil.
Wararka ka imanaya Qoryooley ayaa sheegaya in iska horimaadka uu ka dhashay dil loo geystay nin ka mid ahaa dadka deegaanka, iyadoo meydka ninka la sheegay in markii dambe lagu soo jiiday laguna dhigay agagaarka aargada degmada. Tallaabadaas ayaa la sheegay inay sii kordhisay xiisadda, waxaana dhinaca uu ka soo jeeday ninka la dilay ay qaarkood hubka qaateen, iyagoo isku dayay inay wajahaan dhinaca lagu tuhunsan yahay dilka.
Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in muddo kooban ay degmada ka dhacday israsaaseyn u dhexeysay kooxaha isku haya dhacdada, iyadoo xaaladdu markii dambe yara degtay. Si kastaba, waxaa la sheegay in xabbado goos-goos ah laga maqlayay qaar ka mid ah goobihii uu iska horimaadku ka dhacay, taasoo muujineysa in xiisadda aysan weli si buuxda u qaboojin.
Wararka kale ee la helayo ayaa sheegaya in dhacdadan ay xiriir la leedahay dil hore oo degmada ka dhacay, kaas oo loo geystay nin la sheegay inuu ahaa darawal. Dilkaas ayaa la sheegay inuu dhacay qiyaastii bil ka hor, waxaana dhacdadii cusub ay dib u soo noolaysay cabsi laga qabo in khilaafkii hore uu isu beddelo silsilad dilal iyo aargoosi ah.
Dadka deegaanka oo laga soo xigtay wararkan ayaa bixiyay xog kala duwan oo ku saabsan sababta dhabta ah ee dilalka iyo cidda ka dambeysa. Qaar ka mid ah dadka la hadlay warbaahinta ayaa muujiyay walaac ku saabsan in colaaddii hore ee deegaanka ay dib u soo laaban karto, haddii aan si degdeg ah loo dhexgelin oo xal laga gaarin muranka.
Sidoo kale, wararka deegaanka ayaa sheegaya in ciidamada Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee degmada Qoryooley ay ku howlan yihiin xaaladda, iyadoo la sheegay in ciidamada ammaanka ay doonayaan inay gacanta ku dhigaan qof lagu tuhunsan yahay dilka, kadibna ay sharciga horgeeyaan.
Ilo deegaanka ah ayaa intaas ku daraya in qof lagu tuhunsan yahay inuu ku lug lahaa dilka uu weli ku sugan yahay gudaha degmada ama nawaaxigeeda, iyadoo ciidamada ammaanka ay wadaan dadaallo lagu doonayo in gacanta lagu dhigo. Hase yeeshee, faahfaahin rasmi ah oo ka soo baxday NISA ama maamulka degmada oo xaqiijinaysa xogtan weli lama helin.
Wararka aan helnay waxay sidoo kale sheegayaan in dhacdooyinka cusub ay sababeen khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac, waxaana dadka deegaanka ay ka cabsi qabaan in haddii xaaladda aan si degdeg ah loo xakameyn ay rabshaddu ku faafto qaybo kale oo degmada ah.
Waxaa sidoo kale la soo werinayaa in Taliyihii Booliska degmada Qoryooley iyo qaar ka mid ah askartii ilaaladiisa ay ku dhinteen dhacdooyinka la xiriira xiisadda.
Qoryooley ayaa ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose oo muddo dheer wajahaya isku-dar khataro amni oo ay ka mid yihiin dagaallada Al-Shabaab, howlgallada ciidamada dowladda iyo AUSSOM, iyo mararka qaar colaado u dhexeeya beelo deegaanka ah. Warbixin ay soo saartay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan Magangelyada, EUAA, ayaa sheegtay in Qoryooley uu ka mid yahay degmooyinka gobolka oo laga soo diiwaangeliyay dhacdooyin amni oo badan. Warbixinta ayaa sidoo kale xustay in rabshado u dhexeeya beelo ay horay uga dhaceen Qoryooley, kuwaas oo sababay dhimasho iyo barakac.
EUAA waxay si gaar ah u xustay iska horimaad ka dhacay degmada Qoryooley sanadkii 2024 oo dhexmaray kooxo ka kala tirsan Jiido iyo Garre, kaas oo sida xogta la soo ururiyay sababay dhimashada ugu yaraan laba qof, halka kumannaan qof ay ka barakaceen colaadda ka dhacday qaybo ka mid ah degmada.
Xiisadaha noocan ah ayaa Qoryooley ku soo noqnoqday waqtiyo kala duwan, iyadoo amniga degmada uu mararka qaar saameyn ku yeeshay isku dhacyada bulshada iyo sidoo kale weerarrada kooxaha hubeysan. Sanadkii 2022, guddoomiyihii degmada Qoryooley Sayid Cali Ibraahim Maxamed ayaa lagu dilay qarax miino oo ka dhacay gudaha degmada, waxaana qaraxaasi sidoo kale ku dhintay mid ka mid ah ilaaladiisa.
Dhacdada hadda laga soo sheegayo Qoryooley waxay kusoo beegmaysaa xilli xaaladda amni ee Shabeellaha Hoose ay weli tahay mid adag. Inkastoo magaalooyin ay ka mid tahay Qoryooley ay ku jiraan gacanta dowladda iyo xulafadeeda, qaybo badan oo miyiga gobolka ah ayaa weli ah goobo ay ka jiraan dagaallo iyo weerarro amni.
Dadka deegaanka ayaa hadda ugu baaqaya dhinacyada ku lugta leh dhacdada inay joojiyaan iska horimaadka, isla markaana aan loo oggolaan in dil qof loo geystay uu isu beddelo aargoosi silsilad ah oo saameeya qoysas iyo beelo kale. Waxaa sidoo kale la filayaa in ciidamada ammaanka iyo maamulka degmada ay sii xoojiyaan joogitaankooda si looga hortago in rabshadaha ay dib uga qarxaan gudaha Qoryooley.
Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo si buuxda u faahfaahinaya tirada dadka ku dhintay ama ku dhaawacmay iska horimaadka, cidda si rasmi ah loogu eedeeyay dilalka iyo sababta uu khilaafku u qarxay. Sidaa darteed, xogta ku saabsan taliyaha booliska, askarta ilaaladiisa iyo marxuum Mursal waxay weli u baahan yihiin xaqiijin rasmi ah.
Xaaladda Qoryooley ayaa hadda indhaha lagu hayaa, iyadoo su’aasha ugu weyn ay tahay in ciidamada ammaanka iyo odayaasha deegaanka ay awoodi doonaan inay si degdeg ah u qaboojiyaan xiisadda, ka hor inta aysan dilalkii dhacay isu beddelin colaad ballaaran oo saameysa amniga iyo shacabka degmada.
