Xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa saacadba saacad ka dambeysa sii kululaanaysa, iyadoo warar cusub ay sheegayaan in isbeddel lagu sameynayo hoggaanka Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed, halka Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre uu wajahayo cadaadis siyaasadeed oo ka dhashay khilaafyo soo kala dhex galay hay’adaha dowladda.
Wararka soo baxaya ayaa sheegaya in Taliyaha Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Asad Cismaan Cabdullaahi Diyaano, uu wajahayo xil-ka-qaadis, iyadoo la hadal hayo in arrintan lagu go’aamin karo kulan degdeg ah oo Golaha Wasiirrada la filayo inuu yeesho maalinta Isniinta.
Kulanka Golaha Wasiirrada ee la filayo Isniinta ayaa noqon kara mid muhiim ah, maadaama uu kusoo beegmayo xilli ay soo baxeen warar sheegaya in labadii kulan ee Golaha Wasiirrada ee Khamiisyadii lasoo dhaafay ay baaqdeen.
Qaar ka mid ah wararka siyaasadeed ayaa baaqashada kulamada ku xiraya khilaafyo gudaha Golaha Wasiirrada ah, inkastoo aan weli la helin bayaan rasmi ah oo dowladda ku caddeysay in khilaaf siyaasadeed uu ahaa sababta rasmiga ah ee kulamadaas u baaqdeen.
Haddii kulanka Isniinta lagu soo qaado arrinta Taliyaha Booliiska, waxaa la filan karaa in la helo jawaab rasmi ah oo ku saabsan mustaqbalka Asad Diyaano iyo jihada cusub ee taliska Booliiska Soomaaliyeed.
Inkasta oo wararka xil-ka-qaadista ay xooggan yihiin, haddana xogta rasmiga ah ee la heli karo waxay muujinaysaa in Asad Diyaano uu weli yahay Taliyaha Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed.
Taliyuhu wuxuu maalmahan ka qaybgalayay kulamo rasmi ah oo looga hadlayay xaaladda amniga iyo howlaha ciidamada, taas oo muujinaysa in ilaa waqtigan aan la shaacin go’aan rasmi ah oo xilka looga qaaday.
Wararka qaar waxay arrinta ku xiriirinayaan qiimeyn lagu sameynayo waxqabadka hay’adaha amniga iyo qaabka loo maareeyay howlaha amni ee dalka.
Taliska Booliiska wuxuu ku jiraa hay’adaha ugu muhiimsan ee dowladda federaalka, waxaana isbeddel kasta oo lagu sameeyo hoggaanka taliska uu si toos ah u taaban karaa qorshayaasha amniga, isku-duwidda ciidamada iyo howlaha socda.
Dhinaca kale, Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa wajahaya xaalad siyaasadeed oo adag, iyadoo khilaaf u dhexeeya Xukuumadda iyo Golaha Shacabka uu si weyn usoo shaac baxay.
Khilaafka ugu dambeeyay wuxuu ka dhashay go’aan uu Ra’iisul Wasaaruhu kasoo saaray habka loo maamulayo jagooyinka iyo shaqaalaha dowladda.
Xamse ayaa taageeray nidaam ku salaysan tartan furan iyo in jagooyinka dowladda lagu buuxiyo aqoon, karti iyo khibrad.
Laakiin Golaha Shacabka ayaa tallaabo ka qaaday go’aankaas, taasoo dhalisay muran siyaasadeed oo ku saabsan awoodaha Xukuumadda iyo Baarlamaanka.
Tallaabada Golaha Shacabka ayaa loo arkay inay tahay mid muujinaysa in xiriirka labada dhinac uu marayo marxalad adag.
Golaha Shacabka iyo Xukuumadda oo isku aragti ka noqon waayay maamulka dowladda
Khilaafka u dhexeeya Xukuumadda iyo Golaha Shacabka ma aha oo keliya arrin ku saabsan shaqaalaha dowladda.
Waxa uu taabanayaa su’aal ka weyn oo ku saabsan sida awoodaha dowladda loo qaybsanayo iyo halka ay ku ekaanayaan awoodaha hay’ad kasta.
Xukuumadda waxay ku doodaysaa in hannaanka tartanka furan uu sare u qaadayo hufnaanta iyo tayada shaqaalaha dowladda.
Golaha Shacabka, dhankiisa, wuxuu qaaday tallaabo ka dhan ah qaraarka kasoo baxay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.
Arrintan ayaa abuurtay jawi siyaasadeed oo cusub, waxaana la sugayaa in labada dhinac ay gaaraan xal ama khilaafku u gudbo marxalad kale.
Waxaa isa soo taraya hadallo siyaasadeed oo sheegaya in Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre lagu cadaadinayo inuu xilka iska casilo ka hor inta aan Golaha Shacabka laga hor keenin mooshin.
Haddii Golaha Shacabka si rasmi ah looga gudbiyo mooshin ka dhan ah Ra’iisul Wasaaraha, arrintu waxay geli doontaa marxalad baarlamaan iyo dastuur ku salaysan.
Mooshin rasmi ah wuxuu u baahan yahay habraac gaar ah, waxaana muhiim noqon doona in la ogaado cidda gudbisay, sababaha loo cuskanayo iyo sida Golaha Shacabka uga doodayo.
Sidoo kale, haddii Xamse iscasilo ka hor inta aan mooshin la gudbin, xaaladdu waxay yeelan doontaa waddo kale oo siyaasadeed iyo mid dastuuri ah.
Xukuumad kasta waxay u baahan tahay wada-shaqeyn joogto ah oo dhex marta hay’adaha dowladda, gaar ahaan marka ay jiraan arrimo la xiriira amniga iyo maamulka dalka.
Haddii khilaafyadaasi sii socdaan, waxaa suuragal ah in ay saameeyaan shaqada caadiga ah ee hay’adaha dowladda iyo hirgelinta qorshayaasha xukuumadda.
Kulanka Golaha Wasiirrada ee la filayo Isniinta ayaa hadda ah mid si weyn loo sugayo.
Waxaa muhiim noqon doona in la ogaado haddii arrinta Asad Diyaano lagu daro ajandaha rasmiga ah iyo haddii Golaha Wasiirradu ka gaaro go’aan.
Haddii Asad Diyaano xilka laga qaado, su’aasha ugu horreysa ee soo bixi doonta waxay noqon doontaa cidda loo magacaabayo xilka.
Taliyaha cusub waxaa laga filan doonaa inuu la yimaado qorshe ku saabsan amniga gudaha, tayeynta ciidamada, la-dagaallanka dambiyada iyo xoojinta wada-shaqeynta hay’adaha amniga.
Waxaa sidoo kale muhiim noqon doona sida loo maareeyo kala-guurka taliska si aanu isbeddelka hoggaanku u saameyn howlaha amniga ee socda.
Soomaaliya waxay hadda ku jirtaa marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo dhinacyada dowladda iyo siyaasiyiinta ay si weyn ugu mashquulsan yihiin arrimaha maamulka, amniga iyo mustaqbalka hay’adaha dowladda.
