Magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan ayaa maalmahan wajahaysa xaalad siyaasadeed oo sii kululaanaysa, kaddib markii ay soo baxeen bannaanbaxyo waaweyn oo looga soo horjeedo hannaanka loo wajahayo doorashada maamulka Hirshabeelle iyo in Madaxweyne Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe) uu mar kale hoggaanka maamulka u tartamo.
Xiisadda ka taagan Beledweyne waxay ku soo beegmaysaa xilli ay siyaasadda Hirshabeelle gashay marxalad xasaasi ah, iyadoo Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka (JSP) uu Cali Guudlaawe u doortay musharraxa xisbiga ee doorashada madaxtinimada Hirshabeelle. Go’aankaas ayaa si weyn u kala qaybiyay siyaasiyiinta, waxgaradka iyo qaybaha bulshada ee gobolka Hiiraan.
24-kii Sebtembar, bannaanbax ballaaran ayaa ka dhacay Beledweyne, waxaana ka qeyb galay dadweyne, siyaasiyiin, waxgarad iyo odayaal dhaqameed. Dadka dibadbaxa dhigay ayaa sheegay inay kasoo horjeedaan in doorashada Hirshabeelle lagu qabto Hiiraan iyadoo aan marka hore laga gaarin heshiis siyaasadeed oo ay dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
Dhinaca kale, magaalada waxaa hore uga dhacay isu-soo-baxyo lagu taageerayay Cali Guudlaawe iyo go’aanka xisbiga JSP. 12-kii Sebtembar, bannaanbax ka dhacay Beledweyne ayaa lagu taageeray musharraxnimada Guudlaawe, waxaana ka qeyb galay mas’uuliyiin heer gobol iyo degmo ah iyo boqolaal qof oo shacab ah.
Arrintan ayaa muujinaysa in bulshada Beledweyne aysan isku aragti ka ahayn hannaanka doorashada iyo cidda hoggaanka Hirshabeelle qabanaysa.
Khilaafka hadda ka taagan Beledweyne ma aha oo keliya arrin ku saabsan qof musharrax ah. Waxa uu sidoo kale ku saabsan yahay sida loo dhisayo maamulka Hirshabeelle, sida awoodda siyaasadeed loogu qaybsanayo deegaannada maamulka iyo cidda go’aanka ugu dambeeya ku yeelanaysa geeddi-socodka doorashada.
Odayaasha, siyaasiyiinta iyo waxgaradka beesha Xawaadle ee ku shiray Beledweyne ayaa si cad u sheegay in aysan aqbalayn doorasho ka dhacda Hiiraan haddii aan marka hore la gaarin heshiis siyaasadeed.
17-kii Sebtembar, hoggaanka dhaqanka iyo siyaasiyiinta Xawaadle waxay ku baaqeen in la joojiyo geeddi-socodka siyaasadeed iyo doorashada ee ka socda Hiiraan, iyagoo sheegay in loo baahan yahay hannaan loo dhan yahay oo ku saleysan heshiis, matalaad iyo awood-qaybsi ay dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
22-kii Sebtembar, mowqifkaas ayaa mar kale lagu celiyay. Hoggaanka Xawaadle ayaa sheegay in aysan aqbalayn doorasho aan heshiis siyaasadeed hore loo gaarin.
Haddaba, bannaanbaxyada hadda ka socda Beledweyne waxay qayb ka yihiin khilaaf siyaasadeed oo ka ballaaran diidmo ama taageero qof keliya.
Dadka taageersan bannaanbaxyada ayaa qaba in isu-soo-baxu yahay hab ay bulshada Hiiraan ku muujinayso mowqifkeeda siyaasadeed.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo waxgaradka ku sugan Beledweyne ayaa ku adkeysanaya in aan doorasho lagu qaban karin gobolka haddii aysan jirin heshiis siyaasadeed oo hore loo gaaray.
Wararka laga helayo kulamada siyaasiyiinta iyo odayaasha ayaa muujinaya in qayb ka mid ah bulshada Xawaadle ay doonayaan in marka hore laga wada hadlo cabashooyinka siyaasadeed ee Hiiraan iyo doorka gobolka uu ku leeyahay hoggaanka Hirshabeelle.
Sida ay qabaan dadka mowqifkan taageersan, doorasho la qabto iyadoo qayb muhiim ah oo bulshada deegaanka ahi aysan ku qanacsanayn hannaanka loo marayo waxay keeni kartaa khilaaf siyaasadeed oo sii fida.
Dadkaas waxay sidoo kale ku baaqayaan in la helo hannaan wadatashi ah oo ay ka qeyb qaataan dowladda federaalka, maamulka Hirshabeelle, siyaasiyiinta, odayaasha dhaqanka iyo qaybaha bulshada.
Dhanka kale, waxaa jira dad iyo siyaasiyiin taageersan in doorashada loo maro nidaamka hadda socda, isla markaana Cali Guudlaawe uu ka qeyb noqdo tartanka.
Qaar ka mid ah dadka ku nool Beledweyne ayaa hore uga qeyb galay bannaanbax lagu taageerayay Guudlaawe iyo xisbiga JSP. Bannaanbaxaas waxaa ka qeyb galay mas’uuliyiin iyo xubno ka tirsan bulshada, waxaana lagu taageeray in Guudlaawe uu noqdo musharraxa xisbiga.
Waxaa sidoo kale jira siyaasiyiin ka soo jeeda Hiiraan oo si cad u taageeray Guudlaawe. 14-kii Sebtembar, madaxweynihii hore ee Hirshabeelle Cali Cabdullaahi Cosoble iyo Golaha Sare ee Siyaasadda Xawaadle ayaa kulan ay Muqdisho kula yeesheen Guudlaawe ku muujiyay taageero, iyagoo sheegay inay ka qeyb qaadan doonaan doorashada qof iyo codka ah.
Taasi waxay muujinaysaa in Xawaadle dhexdiisa lafteeda ay jiraan aragtiyo kala duwan oo ku saabsan musharraxnimada Guudlaawe iyo habka doorashada.
Khilaafka ayaa sidoo kale gaaray gudaha hoggaanka sare ee Hirshabeelle.
Madaxweyne ku-xigeenka Hirshabeelle, Yuusuf Hagar Dabageed, ayaa sheegay inuusan la shaqayn doonin Guudlaawe haddii uu mar kale ku guuleysto hoggaanka maamulka. Dabageed wuxuu sidoo kale sheegay in reer Hiiraan aysan ka bixi doonin Hirshabeelle, balse cabashadoodu tahay waxa uu ku tilmaamay in Hiiraan laga duudsiyay fursaddii hoggaanka maamulka.
Hadalkan ayaa ka dhigay khilaafka mid aan ku koobnayn bulshada iyo siyaasiyiinta dibadda ka jooga maamulka, balse uu gaaray masuuliyiin sare oo hadda ka tirsan Hirshabeelle.
Haddii bannaanbaxyada Beledweyne ay sii socdaan, arrinta ugu horreysa ee soo baxaysa waxay noqon kartaa in cadaadis siyaasadeed oo dheeraad ah uu ku yimaado geeddi-socodka doorashada.
Dhinacyada diidan doorashada waxay u adeegsan karaan bannaanbaxyada inay ku muujiyaan in aysan ku qanacsanayn hannaanka hadda socda, halka dhinacyada taageersan doorashada ay ku adkeysan karaan in geeddi-socodku sii socdo.
Tani waxay keeni kartaa in khilaafkii siyaasadeed uu noqdo mid sii muuqda oo u baahan wada-hadal toos ah.
Haddii aan la helin wadahadal ay dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin, waxaa suuragal ah in muranka siyaasadeed uu sii dheeraado, iyadoo labada dhinac ay sii wataan abaabulka taageerayaashooda.
Dhanka kale, haddii bannaanbaxyadu sii socdaan iyadoo si nabad ah loo qabanayo, waxay noqon karaan hab ay bulshada ku muujiso aragtideeda siyaasadeed. Laakiin haddii xiisaddu kororto ama ay isku dhacaan kooxaha taageersan iyo kuwa diidan doorashada, waxaa kordhi kara khatarta amni ee magaalada.
Taasi waa sababta ay muhiim u noqon karto in maamulka, dowladda federaalka, siyaasiyiinta iyo odayaasha dhaqanka ay ka shaqeeyaan in bannaanbaxyadu aysan isu beddelin isku dhac.
Xaaladda hadda ka jirta Beledweyne waxaa si guud loogu sifeyn karaa inay jiraan laba mowqif oo waaweyn.
Qayb ka mid ah bulshada iyo siyaasiyiinta ayaa qaba in doorashada aan la qaban karin ilaa laga gaaro heshiis siyaasadeed oo ku saabsan maamulka Hirshabeelle iyo doorka Hiiraan.
Qayb kale ayaa taageersan in doorashada la sii wado, iyadoo Cali Guudlaawe uu yahay musharrax uu taageerayo JSP, isla markaana doorashadu noqoto habka lagu go’aaminayo hoggaanka maamulka.
Labada dhinacba waxay sheeganayaan inay danaynayaan mustaqbalka Hirshabeelle, balse waxay ku kala duwan yihiin habka loo gaarayo hoggaan cusub.
Hirshabeelle waxay ka kooban tahay laba gobol oo waaweyn, Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, waxaana muddo dheer jiray dood ku saabsan sida awoodda siyaasadeed loogu qaybsanayo labada deegaan.
Khilaafka hadda ka taagan Beledweyne wuxuu mar kale soo bandhigay su’aasha ku saabsan matalaadda Hiiraan iyo sida dadka deegaanka ay u arkaan doorkooda siyaasadeed.
Qaar ka mid ah odayaasha iyo siyaasiyiinta Xawaadle ayaa ku adkeysanaya in dhismaha maamulka cusub uu noqdo mid loo dhan yahay oo ku saleysan caddaalad, matalaad iyo awood-qaybsi lagu heshiiyay.
Sidaas darteed, haddii khilaafka la doonayo in la xalliyo, waxaa laga yaabaa in wadahadalku uusan ku ekaan magaca musharraxa madaxweynaha, balse uu ku saabsan yahay qaab-dhismeedka siyaasadeed ee Hirshabeelle iyo sida loo heshiisiin karo dhinacyada kala aragtida duwan.
Xaaladda Beledweyne waxay hadda u baahan tahay in dhinacyada siyaasadda ay si cad u kala qeexaan waxa ay isku hayaan iyo waxa laga wada hadli karo.
Haddii dhinacyadu ku kala aragti duwan yihiin musharraxnimada Cali Guudlaawe, arrintaas waxay u baahan tahay dood siyaasadeed iyo tartan doorasho.
Haddii khilaafku ku saabsan yahay hannaanka doorashada iyo awood-qaybsiga Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, waxaa loo baahan yahay wadahadal ka ballaaran musharrax keliya.
Waxa sidoo kale muhiim ah in bannaanbaxyada lagu ilaaliyo nabadgelyada magaalada, iyadoo dhinacyada siyaasadda iyo maamulka ay ka fogaadaan hadallo sii kicin kara xiisadda bulshada.
Dhanka kale, waxaa jira qayb kale oo bulshada iyo siyaasiyiinta ka mid ah oo taageersan Guudlaawe iyo in doorashada la sii wado, taas oo muujinaysa in mowqifka bulshada Beledweyne uusan ahayn mid isku mid ah.
Haddii bannaanbaxyadu sii socdaan, natiijada ugu weyn waxay ku xirnaan doontaa sida dhinacyada siyaasadda iyo maamulka ay uga jawaabaan cabashooyinka jira. Wadahadal iyo heshiis siyaasadeed ayaa yareyn kara xiisadda, halka maqnaanshaha heshiis uu sii dheerayn karo khilaafka iyo kala aragtida ka jirta Hirshabeelle.
Waxa hadda muuqata ayaa ah in muranka Beledweyne uusan ku koobnayn doorashada qof keliya, balse uu taabanayo su’aalo waaweyn oo ku saabsan matalaadda Hiiraan, awood-qaybsiga Hirshabeelle iyo hannaanka lagu dhisayo maamulka cusub.
