Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa la sheegay inuu gaaray magaalada Nairobi ee dalka Kenya, kaddib socdaal uu ku marayay qaybo ka mid ah gobollada Mudug iyo Bari. Safarka Nairobi ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay ku jirto marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah, gaar ahaan muranka ku saabsan hannaanka doorashada iyo xiriirka u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada.
Deni ayaa muddadii uu ku sugnaa deegaannada Puntland kulamo iyo booqashooyin ku saabsan arrimaha maamulka, amniga iyo horumarinta deegaanka la qaatay mas’uuliyiin iyo bulshada, iyadoo hadalladii kasoo baxay socdaalkiisa ay muujinayeen mowqif adag oo ku saabsan xiriirka Puntland iyo dowladda federaalka.
Warbixinno la daabacay toddobaadkan ayaa sheegay in Deni uu ku adkeystay in Puntland ay sii wadan doonto maamulkeeda iyo dastuurkeeda ilaa Soomaalidu ka gaaraan heshiis siyaasadeed oo cusub.
Imaatinka Deni ee Nairobi ayaa kusoo beegmaya xilli ay socdaan dadaallo lagu doonayo in lagu heshiisiiyo dhinacyada siyaasadda Soomaaliya, gaar ahaan kuwa isku haya hannaanka doorashada dalka.
Khilaafka ugu weyn wuxuu ku saabsan yahay qaabka loo wajahayo doorashada federaalka, waqtiga ay dhaceyso, xiriirka dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada iyo cidda ay tahay inay door ka qaadato go’aannada lagu diyaarinayo marxaladda siyaasadeed ee dalka.
Puntland iyo Jubbaland ayaa shaki waxaa ay ka muujiyeen heshiis doorasho oo toddoba bilood ah oo la sheegay in dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ay gaareen, iyagoo sheegay inaysan qeyb ka ahayn wada-hadallada lagu gaaray heshiiskaas.
Dhanka kale, dowladda federaalka ayaa dooneyso in marka hore la qabto doorashooyinka qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada, kaddibna loo gudbo wadahadallada ku saabsan doorashada federaalka.
Arrintan ayaa ka dhigeysa safarka Deni ee Nairobi mid xasaasi ah, maadaama Kenya ay muddo dheer door ku lahayd dadaallada diblomaasiyadeed ee la xiriira arrimaha Soomaaliya.
Waxaa sidoo kale la hadal hayaa kulan gaar ah oo Nairobi ku dhex mari kara Madaxweynaha Puntland Siciid Deni iyo Madaxweynaha Jubbaland Axmed Maxamed Islaam Axmed Madoobe.
Labada hoggaamiye ayaa horey uga soo wada muuqday mowqifyo isku dhow oo ku saabsan xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, gaar ahaan arrimaha dastuurka iyo doorashooyinka.
Puntland iyo Jubbaland ayaa labaduba muddooyinkii lasoo dhaafay si weyn uga horyimid qaar ka mid ah siyaasadaha dowladda federaalka. Khilaafkaas ayaa gaar ahaan xoogeystay kadib murannada la xiriira wax-ka-beddellada dastuurka iyo qaabka loo maareynayo doorashooyinka dalka.
Daraasad ku saabsan khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ayaa muujisay in Jubbaland ay kamid tahay dowlad-goboleedyada ugu weyn ee khilaafka siyaasadeed kala dhexeeyo Muqdisho, iyadoo arrimaha doorashada iyo awood-qeybsiga ay yihiin qodobbo muhiim ah.
Haddii kulanka Deni iyo Axmed Madoobe uu qabsoomo, Nairobi waxay mar kale noqon kartaa goob muhiim ah oo ay siyaasiyiinta Soomaaliyeed ku yeeshaan wadahadallo ku saabsan mustaqbalka siyaasadeed ee dalka.
Labada dhinac ayaa laga yaabaa inay ka wada hadlaan sidii loo mideyn lahaa mowqifyada Puntland iyo Jubbaland ee ku aaddan doorashada, xiriirka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, iyo sida loo heli karo hannaan siyaasadeed oo ay dhammaan dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
Waxaa sidoo kale la sheegay in magaalada Nairobi ay ku sugan yihiin qaar ka mid ah isimada dhaqanka Soomaaliyeed, kuwaas oo la filayo inay kulamo la yeeshaan madaxda Puntland iyo Jubbaland.
Haddii kulamadaasi dhacaan, waxay siin karaan wadahadallada dhinac kale oo muhiim ah, maadaama isimada dhaqanka ay muddo dheer door ku lahaayeen dhexdhexaadinta khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa bulshada.
Safarka Deni wuxuu kusoo beegmayaa iyadoo Puntland ay maalmahan muujisay mowqif adag oo ku saabsan xiriirka ay la leedahay dowladda federaalka.
Deni ayaa intii uu ku guda jiray socdaalkiisa Bari sheegay in heshiisyadii Puntland iyo dowladda federaalka ay burmeen, isla markaana Puntland ay maamulan doonto arrimaheeda iyadoo adeegsanaysa dastuurkeeda ilaa laga gaarayo heshiis siyaasadeed oo cusub.
Hadalladan ayaa sare u qaadaya su’aasha ah in Deni uu Nairobi u aaday oo keliya kulamo diblomaasiyadeed iyo doorasho, mise safarkiisu qeyb ka yahay qorshe siyaasadeed oo ballaaran oo Puntland ay doonayso inay la sameysato Jubbaland iyo dhinacyada kale ee mucaaradka ah.
Dhanka dowladda federaalka, xaaladda ayaa ka dhigeysa in loo baahan yahay in la helo heshiis ay ku mideysan yihiin dhinacyada siyaasadda.
Puntland iyo Jubbaland oo si wadajir ah u yeesha mowqif siyaasadeed oo adag waxay kordhin kartaa cadaadiska lagu saarayo dowladda federaalka si ay dib ugu furto wadahadallo loo dhan yahay.
Warbixinno dhowaan la qoray ayaa tilmaamay in Puntland iyo Jubbaland ay ka gaabsadeen inay Muqdisho u yimaadaan wadahadallada lagu doonayay in lagu dejiyo khilaafka doorashada, taasoo muujineysa heerka uu gaarsiisan yahay khilaafka siyaasadeed.
Marka hore, waxay Puntland iyo Jubbaland siin kartaa awood dheeraad ah oo ay ugu doodaan in go’aannada ku saabsan doorashada iyo mustaqbalka siyaasadeed ee dalka aan lagu gaari karin heshiis ay qayb ka yihiin oo keliya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka.
Ugu dambeyn, dhammaan doodaha siyaasadeed ee hadda socda waxay kusoo ururayaan hal su’aal oo weyn: Sidee Soomaaliya uga gudbeysaa marxaladda kala qeybsanaanta siyaasadeed, iyadoo la helayo doorasho ay dhinacyada ugu waaweyn ee dalka isku raacsan yihiin?
Puntland iyo Jubbaland waxay doonayaan in arrimaha doorashada lagu saleeyo heshiis ballaaran, halka dowladda federaalka ay waddo qorsheyaal u gaar ah oo ku saabsan marxaladda doorashada.
