Waxaa sii xoogeysanaya doodda ku saabsan sababaha ay Somaliland u gaartay horumar dhinacyada maamulka, amniga iyo kaabayaasha dhaqaalaha, iyadoo dad badan ay isbarbardhig ku sameynayaan xaaladda Somaliland iyo tan Soomaaliya inteeda kale.
Qaar ka mid ah dadka ka faallooda arrimaha siyaasadda ayaa aaminsan in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya, isku-dhacyada awood-qaybsiga iyo eedeymaha la xiriira qabyaaladda ay caqabad ku yihiin dhismaha dowladnimo mideysan. Dadka aragtidan qaba ayaa sidoo kale su’aalo ka keenaya habka uu , Xasan Sheekh Maxamuud, u maareeyo awoodda dowladda iyo xiriirka uu la leeyahay siyaasiyiinta kale.
Dadka dhaliilsan hoggaanka dowladda federaalka ayaa qaba in ku dhegganaanta xilka, muranka dastuurka iyo loollanka siyaasadeed ay sii wiiqi karaan kalsoonida shacabka, haddii aan xal loo helin khilaafaadka taagan.
Si kastaba ha ahaatee, aragtida ah in horumarka Somaliland uu si toos ah uga dhashay hoggaanka Xasan Sheekh ama siyaasaddiisa gudaha Soomaaliya ma aha mid si madax-bannaan loo xaqiijiyey. Arrintan waxay u baahan tahay in lagu eego taariikhda, hay’adaha maamulka, amniga iyo xaaladaha dhaqaale ee labada dhinac.
Somaliland ayaa tan iyo markii ay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sannadkii 1991 dhisatay hay’ado maamul oo u gaar ah, iyadoo muddadaas ay ka hirgaleen nidaamyo siyaasadeed, doorashooyin iyo hannaan dhaqaale oo ku tiirsan ganacsiga iyo dakhliga gudaha.
Dekedda Berbera, ganacsiga xoolaha, shirkadaha gaarka loo leeyahay iyo lacagaha qurbo-joogta ayaa ka mid ah arrimaha door ku leh dhaqaalaha Somaliland. Warbixin uu Financial Times daabacay bishii Maarso 2026 ayaa tilmaantay doorka dekedda Berbera, maalgashiga ganacsiga iyo lacagaha qurbo-joogtu ku leeyihiin dhaqaalaha deegaanka.
Dhanka kale, cilmi-baaris ay sameeyeen aqoonyahanno ka tirsan Jaamacadda Oxford ayaa muujisay in Somaliland ay leedahay horumar maamul iyo siyaasadeed oo muddo dheer soo socday, balse ay weli jiraan caqabado la xiriira khilaafaadka gudaha, matalaadda bulshada iyo murannada dhuleed.
Arrimahan ayaa muujinaya in horumarka Somaliland aanu ku koobnayn hal hoggaamiye ama hal siyaasad, balse uu la xiriiro arrimo isbiirsaday oo ay ka mid yihiin heshiisyada bulshada, ganacsiga, dhismaha hay’adaha iyo xaaladda amni.
Doodda ku saabsan hoggaanka Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xoogga saartay isbeddellada dastuurka, muddada xilka hay’adaha dowladda iyo khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada.
Warbixin ay Hay’adda EUAA soo saartay bishii Juun 2026 ayaa sheegtay in muranka dib-u-eegista dastuurka iyo kordhinta muddada xilalka madaxweynaha iyo baarlamaanka ay qayb ka ahaayeen kala qaybsanaanta siyaasadeed ee Soomaaliya.
Warbixintaasi waxay sidoo kale tilmaantay in mucaaradka qaarkood ay diideen kordhinta muddada xilalka, halka khilaafaadka dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyadu ay saameeyeen xiriirka siyaasadeed ee dalka.
Dadka dhaliilsan go’aannadaas ayaa qaba in is-afgaranwaa la’aanta siyaasadeed ay dib u dhigto doorashooyin lagu heshiiyey, isla markaana ay adkeyso wada-shaqeynta hay’adaha dowladda.
Dhanka kale, dowladda federaalka iyo taageerayaasheeda ayaa dib-u-habaynta dastuurka ku tilmaama arrin la xiriirta dhammaystirka nidaamka dowladnimo. Sidaas darteed, doodda ku saabsan sharciyadda iyo habka loo maray isbeddelladaas ayaa weli ah arrin siyaasadeed oo u baahan heshiis ballaaran.
Mid ka mid ah dhaliilaha inta badan loo jeediyo siyaasadda Soomaaliya ayaa ah in awood-qaybsiga ku salaysan beelaha uu saameyn ku leeyahay magacaabista xilalka, maamulka kheyraadka iyo go’aannada siyaasadeed.
Dadka qaba aragtidan ayaa ku doodaya in hay’adaha dowladda ay tahay inay ku shaqeeyaan sharci, karti iyo isla xisaabtan, halkii go’aannada muhiimka ah ay ku xirnaan lahaayeen isbahaysiyo siyaasadeed ama dano beeleed.
Warbixinta BTI 2026 ee Soomaaliya waxay tilmaantay in shabakadaha awoodda iyo xiriirrada ku dhisan beelaha ay weli saameyn ku leeyihiin maamulka dalka, iyadoo ay jiraan caqabado la xiriira kala-soocidda awoodaha hay’adaha iyo ku dhaqanka sharciga.
Si kastaba ha ahaatee, eedeymaha ah in dowladda hadda jirta ay si gaar ah ugu shaqeyso dano beeleed waa in lagu qiimeeyaa caddeymo la xiriira magacaabista xilalka, go’aannada miisaaniyadda, adeegyada la gaarsiiyo bulshada iyo habka loo maareeyo khilaafaadka.
Ma laga cabsi qabaa in Muqdisho ay gasho dagaal siyaasadeed oo hubeysan?
Qaar ka mid ah dadka ka walaacsan xaaladda siyaasadeed ayaa ka digaya in khilaafaadka dowladda iyo mucaaradku ay isu beddeli karaan iska horimaad haddii wada-hadalka iyo heshiiska siyaasadeed la waayo.
Muqdisho waxay hore u soo martay dagaallo iyo qalalaase siyaasadeed oo saameyn weyn ku yeeshay shacabka. Sidaas darteed, cabsi kasta oo la xiriirta in khilaaf siyaasadeed uu isu beddelo rabshado waxay u baahan tahay in si dhab ah loo eego.
Hase yeeshee, ma jiraan caddeymo ku filan oo lagu sheegi karo in dagaal cusub oo Muqdisho ka dhaca uu yahay mid la hubo ama soo dhow. Waxaa muhiim ah in la kala saaro digniinaha siyaasadeed iyo xogta dhabta ah ee muujinaysa khatar amni oo jirta.
Ka hortagga xaalad noocaas ah wuxuu ku xiran yahay wada-hadalka dowladda iyo mucaaradka, ixtiraamka sharciga, xakamaynta hadallada kicin kara colaadda iyo in khilaafaadka lagu xalliyo hab siyaasadeed.
Isbarbardhigga Soomaaliya iyo Somaliland wuxuu muujinayaa dhowr arrimood oo muhiim ah: dhismaha hay’ado shaqeeya, heshiisyada bulshada, ilaalinta amniga, taageeridda ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo helitaanka kalsoonida dadweynaha.
Somaliland waxay leedahay caqabado u gaar ah, oo ay ku jiraan murannada dhuleed, xaddidaadaha maalgashiga iyo baahida loo qabo in la sii xoojiyo matalaadda bulshada. Soomaaliya inteeda kale waxay wajahaysaa caqabado la xiriira amniga, awood-qaybsiga, murannada dastuurka iyo dhismaha hay’ado si isku mid ah uga shaqeeya dalka oo dhan.
