Urur-goboleedka IGAD ayaa ku baaqay in dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ay xoojiyaan wada-hadallada iyo is-afgaradka siyaasadeed, si loo helo hannaan doorasho oo loo dhan yahay, isla markaana loo yareeyo khilaafaadka ka taagan jihada uu dalka u wajahayo doorashooyinka.
Baaqa ayaa ka soo baxay shirkii 74-aad ee aan caadiga ahayn ee Golaha Wasiirrada IGAD, kaas oo 15 Sebtembar 2026 lagu qabtay magaalada Jabuuti ee dalka Jabuuti. Shirka waxaa ka qeyb galay mas’uuliyiin ka socday dalalka xubnaha ka ah ururka, oo uu Soomaaliya uga qeyb galay Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah, Cabdisalaam Cabdi Cali.
IGAD waxay war-murtiyeedkeeda ku sheegtay inay garab taagan tahay dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ee lagu horumarinayo geeddi-socodka dimuqraadiyeynta, iyadoo sidoo kale soo dhaweysay dadaallada lagu xoojinayo nidaam doorasho oo ballaaran oo ka qeybgalka siyaasadda lagu saleeyo.
Ururku wuxuu adkeeyay muhiimadda ay leedahay in geeddi-socodka siyaasadeed iyo doorashooyinka Soomaaliya lagu wajaho wadatashi iyo ka qeybgal ballaaran, si loo helo is-afgarad siyaasadeed oo ka dhex dhasha dhinacyada kala duwan.
Baaqa IGAD wuxuu ku soo aadayaa xilli Soomaaliya ay weli ka jiraan doodo siyaasadeed oo ku saabsan qaabka loo wajahayo doorashooyinka soo socda.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay muddooyinkii dambe xoogga saartay in dalka loo gudbo nidaam doorasho oo qof iyo cod ah, halka dhinacyo siyaasadeed oo kale ay qabaan aragtiyo kala duwan oo ku saabsan habka doorashada, waqtigeeda iyo heshiiska siyaasadeed ee lagu gaari karo.
Kala aragti duwanaanshaha ayaa sidoo kale ku lug yeeshay dowladda federaalka, qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada iyo siyaasiyiin mucaarad ah, taasoo keentay in baaqyo isdaba joog ah loo jeediyo dhinacyada si loo helo wadahadal siyaasadeed.
IGAD, oo ah urur goboleed ka shaqeeya nabadda, amniga iyo iskaashiga dalalka Geeska Afrika, ayaa hadda xoogga saartay baahida loo qabo in khilaafaadka lagu xalliyo wada-hadal iyo is-afgarad.
Golaha Wasiirrada IGAD ayaa sidoo kale mar kale caddeeyay taageerada ururka ee madaxbannaanida, midnimada, wadajirka dhuleed iyo madax-bannaanida siyaasadeed ee Soomaaliya.
Qodobkan ayaa ka mid ah mowqifyada ay IGAD si joogto ah uga soo saarto xaaladda Soomaaliya, iyadoo ururku sheegay in taageerada midnimada Soomaaliya ay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo nabadda iyo xasilloonida gobolka.
War-murtiyeedka ayaa sidoo kale muujiyay in IGAD ay dowladda Soomaaliya ku garab taagan tahay dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada, iyadoo bogaadis loo jeediyay ciidamada iyo dalalka qeybta ka ah howlgalka AUSSOM.
Dhanka amniga, IGAD waxay ugu baaqday Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyo dhinacyada caalamiga ah inay hubiyaan in Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya, AUSSOM, loo helo maalgelin ku filan, la saadaalin karo oo waarta.
Ururku wuxuu sheegay in taageerada dhaqaale ee joogtada ahi ay muhiim u tahay in AUSSOM uu si hufan u fuliyo waajibaadkiisa amni ee Soomaaliya.
AUSSOM wuxuu qeyb ka yahay dadaallada lagu taageerayo amniga Soomaaliya iyo in mas’uuliyadda amniga si tartiib ah loogu xoojiyo ciidamada Soomaaliya. Sidaas darteed, IGAD waxay maalgelinta howlgalka u aragtaa arrin muhiim u ah sii wadidda hawlaha amni ee dalka.
IGAD waxay Soomaaliya ku tilmaantay dal muhiim u ah xasilloonida Geeska Afrika, iyadoo xaaladda amniga Soomaaliya ay xiriir dhow la leedahay amniga dalalka deriska ah.
Ururku wuxuu sidoo kale walaac ka muujiyay isbeddellada amni ee ka socda Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, gaar ahaan khataraha ku wajahan maraakiibta ganacsiga iyo marin-biyoodka muhiimka ah.
War-murtiyeedka ayaa xusay in amniga iyo xorriyadda maraakiibta ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ay yihiin arrimo muhiim u ah nabadda, amniga iyo horumarka gobolka.
Baaqan cusub wuxuu dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ku riixayaa in khilaafaadka doorashada aan lagu xallin cadaadis ama is-horfadhi siyaasadeed, balse loo maro wadahadal.
Haddii dhinacyada siyaasadeed ay ku heshiiyaan hannaan doorasho oo loo dhan yahay, waxaa suuragal noqon karta in la yareeyo khilaafaadka ka dhasha qaabka iyo waqtiga doorashada.
Dhanka kale, haddii aan la helin heshiis siyaasadeed oo ay dhinacyadu wada aqbalaan, muranka doorashada wuxuu sii ahaan karaa arrin saameyn ku yeelata xiriirka dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo mucaaradka.
IGAD ma aysan soo bandhigin qaab gaar ah oo ay ku amartay Soomaaliya inay doorashada u qabato, balse waxay xoogga saartay wada-hadal loo dhan yahay, ka qeybgal siyaasadeed oo ballaaran iyo is-afgarad.
IGAD ayaa muddo dheer ku lug lahayd arrimaha nabadda iyo siyaasadda Soomaaliya, waxaana ururka door ka soo maray dadaallada lagu xallinayo khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa amni ee gobolka.
Baaqan cusub wuxuu muujinayaa in xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya ay weli tahay arrin si dhow looga daneynayo heer goboleed.
Xilli ay dalka ka socdaan dadaallo ku saabsan mustaqbalka nidaamka doorashooyinka, mowqifka IGAD wuxuu dhinacyada ku boorrinayaa inay xoogga saaraan wada-hadal iyo heshiis siyaasadeed oo ballaaran.
Ugu dambeyn, fariinta ugu weyn ee ka soo baxday shirka Jabuuti ayaa ah in wada-hadal iyo is-afgarad siyaasadeed loo baahan yahay si Soomaaliya ay ugu gudubto doorashooyin ay dhinacyada kala duwan ka wada qeyb qaataan, iyadoo arrimaha amniga iyo xasillooniduna ay yihiin qayb muhiim ah oo ka mid ah geeddi-socodkaas.
