Saraakiil ka tirsan hay’adaha amniga Puntland ayaa Imaaraadka Carabta ku eedeeyay inuu fuliyay duqeyn diyaaradeed oo lagu dilay afar qof oo isku qoys ahaa, shan kalena lagu dhaawacay, xilli uu socday dagaalka ka dhanka ah kooxda Daacish ee buuraha Al-Miskaad ee gobolka Bari.
Warbixin ay baahisay warbaahinta Drop Site ayaa sheegtay in duqeynta ay dhacday 26-kii Janaayo 2025, iyadoo bartilmaameedku ahaa deegaanka Togga-Xarago, halkaas oo qoyska Reer Yuusuf Maxamuud Saalax ay ku sugnaayeen aqal dhaqameedkooda. Eedeymahan ayaa dhalinaya su’aalo ku saabsan ilaalinta dadka rayidka ah iyo habka loo fuliyo duqeymaha cirka ee ka dhaca goobaha ay ka socdaan hawlgallada milatari.
Sida ay warbaahintaasi ku warrantay, afar sarkaal oo ka tirsan amniga Puntland ayaa xaqiijiyay in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Imaaraadka Carabta ay fuliyeen weerarka. Saraakiisha ayaa codsaday inaan magacyadooda la shaacin, sababo la xiriira xaaladda amni iyo xasaasiyadda arrintan.
Si kastaba ha ahaatee, eedeymaha ku saabsan cidda fulisay duqeynta si madax-bannaan looma xaqiijin, mana jirto jawaab rasmi ah oo Imaaraadka Carabta ka bixiyay oo lagu soo bandhigay warbixinta la soo xigtay.
Dadka la sheegay inay ku dhinteen weerarka ayaa kala ahaa Ladan Cabdi Ismaaciil, Cabdisamad Yuusuf Maxamuud oo 13 jir ahaa, Maxamed Cabdiqani Maxamed oo toddoba jir ahaa iyo Xaawo Axmed Saalax oo 17 jir ahayd, taas oo la sheegay inay uur afar bilood ah lahayd.
Dhimashada carruurta iyo haweeneyda uurka lahayd ayaa ka dhigaysa dhacdadan mid si gaar ah u taabanaysa xaaladda dadka rayidka ah ee ku nool deegaannada ay ka socdaan dagaallada ka dhanka ah Daacish.
Warbixinta Drop Site ayaa sidoo kale sheegtay in ilmo siddeed bilood jir ah, oo Xaawo ay dhabta ku haysay xilligii duqeynta, uu ka badbaaday weerarka. Khadra Cabdi Ismaaciil, oo la sheegay in afar qof oo qoyskeeda ka mid ah lagu dilay duqeynta, ayaa ka mid ah dadka la xiriira dhacdadan ee xogtooda la helay.
Dadka dhaawacmay ayaa la sheegay inay ahaayeen shan qof, hase yeeshee faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan xaaladdooda caafimaad iyo halka lagu daweeyay laguma sheegin xogta la soo gudbiyay.
Qoyska oo laga raray deegaanka ay markii hore degganaayeen
Sida lagu sheegay warbixinta, qoyska ayaa toddobaadyo ka hor weerarka laga raray deegaanka Dhadaar ee buuraha Al-Miskaad, kaddib markii ciidamada dowladda ay ku wargeliyeen in aaggaasi yahay meel ay ku sugan yihiin dagaalyahanno ka tirsan kooxda Daacish.
Qoyska ayaa la sheegay in lagu boorriyay inay u guuraan goob loo asteeyay inay ammaan tahay, taas oo sare u qaadaysa su’aalaha ku saabsan sida loo aqoonsado goobaha badbaadada leh marka hawlgallo milatari ay ka socdaan isla gobolka.
Haddii xogtan la xaqiijiyo, waxay muhiim u noqon doontaa baaritaanka lagu ogaanayo sababta qoyska rayidka ah uu ugu waxyeelloobay duqeynta, sida loo doortay bartilmaameedka iyo tallaabooyinkii la qaaday si loo ilaaliyo dadka aan dagaalka qaybta ka ahayn.
Warbixinta ayaa sidoo kale tilmaantay in duqeyntu aysan ku koobnayn khasaaraha nafeed. Qoyska ayaa la sheegay inuu ku waayay lix geel ah iyo 400 oo ari ah, kuwaas oo ahaa ilaha muhiimka ah ee noloshooda iyo dhaqaalahooda.
Dadka reer guuraaga ah ee ku nool deegaannada miyiga ah waxay xoolaha ku tiirsan yihiin helitaanka cuntada, dakhliga iyo nolol maalmeedka. Sidaas darteed, khasaaraha xooluhu wuxuu sii kordhin karaa dhibaatooyinka qoysaska horeba ula tacaalaya barakaca iyo colaadaha.
Saldhigga Boosaaso iyo doorka Imaaraadka ee hawlgallada
Saraakiisha amniga Puntland ee la hadlay Drop Site ayaa sheegay in diyaaradaha loo adeegsaday duqeynta ay ka duuleen saldhig milatari oo Imaaraadka Carabta ku leeyahay garoonka diyaaradaha Boosaaso.
Waxay sidoo kale sheegeen in Imaaraadku uu duqeymo ka fuliyay buuraha Al-Miskaad horraantii sannadkii 2025, iyadoo hawlgalladaasi ay dib u xoogaysteen dabayaaqadii isla sannadkaas.
Sida ay saraakiishu u sheegeen warbaahinta, Imaaraadku ma uusan fulin duqeymo noocaas ah gudaha Puntland tan iyo Nofeembar 2025, kaddib markii Maraykanku uu hoggaanka u qabtay hawlgallada ka dhanka ah Daacish.
Hase yeeshee, faahfaahintan waxay ku salaysan tahay xog ay bixiyeen saraakiisha Puntland ee warbaahinta la hadlay, mana aha xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa dhammaan hawlgallada cirka ee ka dhacay gobolka.
Imaaraadka Carabta ayaa muddo dheer xiriir amni la lahaa Puntland, gaar ahaan dhinacyada tababarka ciidamada, taageerada hawlgallada amniga iyo la-dagaallanka kooxaha hubeysan. Taageeradaas ayaa sidoo kale la xiriirta Ciidanka Booliska Badda Puntland, oo loo yaqaan PMPF, kaas oo ka shaqeeya amniga badda iyo la-dagaallanka burcad-badeedda.
Xiriirkaas amni wuxuu ka dhigan yahay in eedeymaha ku saabsan duqeynta ay taabanayaan iskaashiga dhinacyada, inkasta oo aan la hayn xog ku filan oo lagu go’aamin karo saameynta ay dhacdadani ku yeelan karto xiriirkooda mustaqbalka.
Eedeymo ku saabsan bartilmaameedsiga rayidka
Saraakiisha Puntland ayaa sidoo kale ku eedeeyay Imaaraadka Carabta inuusan mar walba si ku filan u xaqiijin cidda uu beegsanayo ka hor inta aan la fulin duqeymaha cirka.
Eedeyntan si madax-bannaan looma xaqiijin, waxaana muhiim ah in la kala saaro sheegashooyinka saraakiisha iyo xaqiiqooyinka lagu caddeeyay baaritaan madax-bannaan.
Hawlgal kasta oo milatari oo ka dhaca deegaan ay ku nool yihiin dad rayid ah wuxuu u baahan yahay taxaddar lagu aqoonsanayo bartilmaameedka, qiimeynta khasaaraha rayidka ee la filan karo iyo qaadashada tallaabooyin lagu yareynayo waxyeellada.
Sharciga caalamiga ah ee bani’aadantinimada wuxuu waajib ka dhigaa in la kala saaro dadka rayidka ah iyo dagaalyahannada, isla markaana la ilaaliyo dadka iyo hantida rayidka ah. Haddii weerar lagu qaado bartilmaameed milatari, haddana waa in la tixgeliyaa khasaaraha rayidka ee la filan karo iyo tallaabooyinka macquulka ah ee looga hortagi karo ama lagu yareyn karo.
Sidaas darteed, xaqiijinta cidda fulisay duqeynta, bartilmaameedkii la doonayay in la weeraro iyo xogtii la hayay ka hor weerarka ayaa muhiim u ah in la fahmo sida ay wax u dhaceen.
Imaaraadka oo aan ka jawaabin su’aalaha warbaahinta
Drop Site ayaa sheegtay inay jawaab ka weydiisay safaaradda Imaaraadka Carabta ee Muqdisho iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee dalkaas, balse aysan jawaab ka helin.
Jawaab la’aantaasi keligeed ma caddaynayso in eedeymaha ay sax yihiin, balse waxay ka dhigan tahay in warbixinta la soo xigtay aysan soo bandhigin faahfaahin rasmi ah oo Imaaraadku kaga jawaabayo dhacdada.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo mowqifka rasmiga ah ee maamulka Puntland, faahfaahinta caafimaad ee dadka dhaawacmay iyo xog dheeraad ah oo ku saabsan baaritaan kasta oo la sameeyay kaddib duqeynta.
Ilaa xogtan la helo, dhacdada waa in loo soo bandhigaa eedeyn culus oo ay soo gudbiyeen saraakiil amni iyo warbaahin baahisay baaritaan, balse aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin dhammaan faahfaahinteeda.
Khasaaraha rayidka ee dagaalka Al-Miskaad oo aan si buuxda loo diiwaangelin
Dagaalka ka dhanka ah Daacish ee buuraha Al-Miskaad ayaa ka socda deegaano buuraley ah oo ay adag tahay in saxafiyiinta iyo hay’adaha xuquuqda aadanuhu ay si madax-bannaan ku gaaraan goobaha ay dagaallada iyo duqeymaha ka dhacaan.
Ma jiraan tirokoobyo rasmi ah oo dhammaystiran oo muujinaya khasaaraha rayidka ee ka dhashay hawlgalladaas. Xaaladdan ayaa adkeynaysa in la helo sawir buuxa oo ku saabsan tirada dadka rayidka ah ee dhintay ama dhaawacmay, burburka hantida iyo saameynta dagaalku ku yeeshay qoysaska deegaanka.
Helitaanka xog madax-bannaan ayaa muhiim u ah xaqiijinta dhacdooyinka, ilaalinta xuquuqda dadka waxyeelladu gaartay iyo in la caddeeyo masuuliyadda dhinacyada ku lugta leh.
Dhacdada Togga-Xarago waxay muujinaysaa muhiimadda ay leedahay in si hufan loo baaro eedeymaha ku saabsan waxyeellada rayidka, lana helo xog la isku halayn karo oo ku saabsan hawlgallada cirka ee ka dhaca goobaha dagaalka.
Ugu dambayn, eedeymaha loo jeediyay Imaaraadka Carabta ee ku saabsan duqeyntii 26-kii Janaayo 2025 waxay u baahan yihiin baaritaan madax-bannaan oo xaqiijiya cidda fulisay weerarka, xaaladihii sababay khasaaraha iyo in la raacay xeerarka ilaalinta dadka rayidka ah. Ilaa baaritaan noocaas ah la helo, waxaa muhiim ah in eedeymaha loo soo bandhigo si taxaddar leh, iyadoo aan sheegashooyinka loo qaadan xaqiiqooyin si buuxda loo caddeeyay.
