Wararka laga helayo deegaanka Owdiinle ee gobolka Baay ayaa sheegaya in shacabka deegaanka ay bililiqeysteen xeryihii ay deganaayeen ciidamada dowladda Federaalka Soomaaliya, kaddib markii ciidamadaasi ay xalay isaga baxeen fariisimihii ay ku lahaayeen deegaanka.
Bixitaanka ciidamada dowladda ayaa la sheegay inuu yimid xilli ay jireen cabsi iyo walaac la xiriira dhaqdhaqaaqyada ciidamada taabacsan Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen), kuwaas oo ku lug leh khilaafka siyaasadeed iyo milatari ee ka taagan deegaannada maamulka Koonfur Galbeed.
Wararka laga helayo deegaanka ayaa tilmaamaya in bixitaanka ciidamada dowladda uu sababay in xeryihii ay ka guureen ay noqdaan kuwo aan lahayn ilaaladii hore, taas oo fursad u siisay dadweyne la sheegay inay halkaasi ka qaateen agabkii yaallay.
Ilaa hadda, ma jiraan faahfaahin madax-bannaan oo si buuxda u xaqiijinaysa baaxadda hantida la bililiqeystay, tirada dadka ku lugta lahaa iyo khasaaraha ka dhashay dhacdada.
Bixitaanka ciidamada dowladda Federaalka Soomaaliya ee deegaanka Owdiinle ayaa kusoo beegmaya xilli ay sii xoogeysanayaan xiisadaha amni ee ka jira gobolka Baay, kuwaas oo salka ku haya loollanka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka iyo ciidamada taageersan Laftagareen.
Sida ay sheegayaan xogaha laga helayo deegaanka, ciidamada dowladda ayaa xalay ka baxay goobihii ay deganaayeen, iyadoo la sheegay inay cabsi ka qabeen dhaqdhaqaaqyada ciidamada ka soo horjeeda.
Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan xaaladda amni ee Owdiinle iyo cidda la wareegi doonta goobihii ay ciidamada dowladda ka baxeen.
Bixitaanka ciidamada ayaa sidoo kale walaac ku abuuraya dadka deegaanka, maadaama goobaha milatarigu ka baxaan ay wajihi karaan xaalado amni oo adag haddii aan si degdeg ah loo sugin kala dambeynta.
Si kastaba ha ahaatee, sababta rasmiga ah ee bixitaanka ciidamada iyo qorshaha ay dowladda ka leedahay fariisimihii ay banneeyeen weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Wararka laga helayo Owdiinle ayaa sheegaya in dad ka tirsan shacabka deegaanka ay galeen xeryihii ay ciidamada dowladda Federaalka ka guureen, halkaas oo ay ka qaateen agab yaallay.
Dhacdadan ayaa muujinaysa caqabadaha ka dhalan kara marka fariisimaha ciidamada laga baxo iyada oo aan la xaqiijin ilaalinta goobaha iyo hantida ku jirta.
Haddii aan si degdeg ah wax looga qaban xaaladda, waxaa jiri kara khatar ah in hantida dowladda iyo agabka kale ee xeryaha yaalla ay sii lunto, isla markaana ay adkaato in dib loo sugo kala dambeynta.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la caddeeyo nooca agabka la qaatay, haddii ay ku jireen qalab ciidan iyo in kale, iyo in maamulka deegaanka ama hay’adaha amniga ay qaadeen tallaabooyin lagu ilaalinayo goobaha laga baxay.
Ilaa hadda ma jiro xog la xaqiijiyay oo qeexaysa khasaaraha guud ee ka dhashay dhacdada.
Bixitaanka ciidamada dowladda ayaa la xiriirinayaa cabsi laga qabo dhaqdhaqaaqyada ciidamada taabacsan Cabdicasiis Laftagareen, kuwaas oo dagaallo iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan ka waday qaybo ka mid ah gobolka Baay.
Xiisadda u dhexeysa labada dhinac ayaa toddobaadyadii u dambeeyay saamaysay deegaanno dhowr ah oo ka tirsan Koonfur Galbeed. Warbixinno la baahiyay 15-kii Oktoobar 2026 ayaa sheegay in ciidamada taageersan Laftagareen ay gudaha u galeen degmada Buurhakaba kaddib dagaallo ay la galeen ciidamada dowladda Federaalka iyo kuwa maamulka ay taageerto.
Horumarradaas ayaa muujinaya sida ay xaaladda amni ee gobolka Baay isu beddelayso, iyadoo labada dhinac ay ku loollamayaan gacan ku haynta deegaanno istaraatiiji ah.
Si kastaba ha ahaatee, lama xaqiijin in ciidamada taabacsan Laftagareen ay la wareegeen Owdiinle kaddib bixitaanka ciidamada dowladda, mana cadda halka ay ciidamada dowladda ee ka baxay deegaanka u dhaqaaqeen.
Xaaladda Owdiinle ayaa qayb ka ah xiisadda ballaaran ee siyaasadeed iyo milatari ee ka taagan maamulka Koonfur Galbeed, halkaas oo ay muddooyinkii dambe ka jireen iska horimaadyo u dhexeeya ciidamada dowladda Federaalka iyo kuwa taageersan Laftagareen.
Khilaafka ayaa saameeyay gacan ku haynta deegaanno muhiim ah, dhaqdhaqaaqa ciidamada iyo xaaladda dadka rayidka ah ee ku nool goobaha ay xiisaduhu ka jiraan.
Warbixinno hore ayaa sidoo kale sheegay in ciidamada dowladda Federaalka ay marar kala duwan isaga baxeen fariisimo ay ku lahaayeen deegaanno ka tirsan gobolka Baay, xilli ay jireen walaac ku saabsan weerarro ay soo qaadi karaan ciidamada ka soo horjeeda.
Isbeddelladan ayaa sare u qaadaya walaaca laga qabo in xiisadda siyaasadeed ay sii ballaarato, haddii aan la helin hannaan lagu dejinayo xaaladda laguna xoojinayo amniga deegaannada ay dhibaatadu saamaysay.
Marka ciidamada ka baxaan fariisimaha ay ku sugnaayeen, dadka rayidka ah ayaa inta badan wajahaya hubanti la’aan ku saabsan cidda sugi doonta amniga iyo sida loo ilaalinayo hantidooda.
Dhacdada laga soo sheegayo Owdiinle ayaa dhalinaysa walaac ku saabsan ilaalinta hantida dadweynaha, amniga goobihii ciidamada iyo suuragalnimada in xaaladdu isu beddesho bililiqo baahsan ama iska horimaad cusub.
Waxaa muhiim ah in dadka deegaanka laga ilaaliyo waxyeellada ka dhalan karta xiisadaha milatari, isla markaana aan loo oggolaan in xaaladda amni ay horseeddo falal sharci-darro ah.
Sidoo kale, dhinacyada ku lugta leh xiisadda waxaa looga baahan yahay inay muujiyaan taxaddar, kana fogaadaan tallaabooyin halis gelin kara nolosha shacabka iyo hantidooda.
Su’aalaha ugu waaweyn ee hadda taagan ayaa ah cidda la wareegi doonta goobihii ay ciidamada dowladda banneeyeen, halka ay u dhaqaaqeen ciidamada ka baxay deegaanka iyo in la qaadi doono tallaabooyin lagu soo celinayo hantida la sheegay in la bililiqeystay.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in dowladda Federaalka iyo mas’uuliyiinta maamulka Koonfur Galbeed ay caddeeyaan xaaladda ciidamada iyo qorshaha lagu xaqiijinayo amniga Owdiinle.
Haddii aan si degdeg ah loo sugin goobaha laga baxay, waxaa sii kordhi kara walaaca amni ee dadka deegaanka, waxaana adkaan karta in la ilaaliyo hantida ku jirta xeryaha.
Dhanka kale, haddii dhinacyada ay khusayso ay qaadaan tallaabooyin lagu xaqiijinayo amniga, laguna xakameynayo falalka bililiqada, waxaa suuragal ah in laga hortago dhibaatooyin kale oo ka dhasha xaaladda hadda taagan.
