Boqortooyada Midowday (UK) ayaa Soomaaliya u qoondaysay £2.5 milyan oo dheeraad ah oo loogu talagalay xoojinta diyaar-garowga fatahaadaha laga cabsi qabo inay ka dhashaan roobabka Deyrta ee la filayo inay Soomaaliya ka da’aan inta u dhexeysa bilaha Oktoobar iyo Diseembar 2026.
Maalgelintan ayaa qayb ka ah barnaamijka RESTORE, oo diiradda saaraya dib-u-soo-celinta nidaamyada deegaanka iyo kaabayaasha biyaha ee hareeraha webiga Shabelle, iyadoo sidoo kale la xoojinayo awoodda bulshooyinka ku nool meelaha fatahaaduhu sida joogtada ah u saameeyaan.
Hay’adda Cunnada iyo Beeraha ee Qaramada Midoobay, FAO, ayaa 30-kii Sebtembar 2026 sheegtay in lacagta cusub ay qayb ka tahay taageero UK ay ku bixineyso sidii bulshooyinka nugul loogu diyaarin lahaa fatahaadaha lala xiriirinayo El Niño. Barnaamijka RESTORE waxaa lagu fulinayaa iskaashi ay ku jiraan FAO, Hay’adda Socdaalka Adduunka ee IOM iyo World Vision.
Lacagta £2.5 milyan ah waxaa loogu talagalay in lagu xoojiyo tallaabooyinka la qaado ka hor inta aysan fatahaaduhu dhicin. Qorshaha waxaa ka mid ah hagaajinta nidaamyada digniinta hore, taageeridda qorsheyaasha daad-gureynta iyo in dadka ku nool meelaha halista ah loo fududeeyo inay si ku-meel-gaar ah ugu guuraan goobo ammaan ah.
Waxaa sidoo kale la qorsheynayaa in la xoojiyo tallaabooyinka looga hortagayo ama lagu yareynayo saameynta fatahaadaha, iyadoo qoysaska nugul la siinayo kaalmo lacageed oo ay ku daboolaan baahiyaha degdegga ah.
FAO waxay sheegtay in taageerada cusub ay isku xirayso tallaabooyinka degdegga ah iyo qorshayaasha muddada dheer ee lagu hagaajinayo maaraynta biyaha, beeraha iyo adkeysiga bulshooyinka ku nool hareeraha webiga Shabelle.
Lacagta RESTORE waxay qayb ka tahay xirmo gargaar oo dhan £5 milyan oo dowladda UK ay Soomaaliya ugu dhawaaqday 23-kii Sebtembar 2026, xilli dalka loogu diyaar-garowayay xilli-roobaadka Deyrta.
Kala bar lacagtaas, oo ah £2.5 milyan, waxaa loo qoondeeyay RESTORE, halka £2.5 milyan oo kale loo qoondeeyay barnaamijka Caafimaad Plus.
Sida ay sheegtay dowladda UK, Caafimaad Plus wuxuu taageerayaa adeegyada caafimaadka, nafaqada, biyaha, fayadhowrka iyo ilaalinta dadka nugul, halka RESTORE uu xoogga saarayo diyaar-garowga fatahaadaha, digniinta hore, daad-gureynta, ilaalinta fatahaadaha iyo taageerada qoysaska nugul.
Dowladda UK waxay sheegtay in ilaa 600,000 oo qof ay ka faa’iideysan karaan adeegyada ku jira xirmada gargaarka, iyadoo taageero loo fidinayo bulshada ku nool meelaha fatahaaduhu saameyn karaan iyo ku dhowaad 100 xero oo ay ku nool yihiin dadka gudaha dalka ku barakacay.
Taageerada cusub ayaa timid xilli Soomaaliya ay isu diyaarineyso roobabka Deyrta, iyadoo saadaasha cimiladu muujineyso khatar fatahaado oo ka dhalan karta roobab ka da’a qaybo ka mid ah dalka.
Gaar ahaan, dooxooyinka iyo dhulka ku teedsan webiyada Jubba iyo Shabelle ayaa loo arkaa meelaha u baahan diyaar-garow dheeraad ah, maadaama bulshooyin badan oo ku nool halkaas ay ku tiirsan yihiin beeraha iyo xoolaha, halka fatahaadihii hore ay sababeen barakac, burbur hanti iyo dhaawac soo gaara wax-soo-saarka beeraha.
Si kastaba, saadaasha ku saabsan El Niño iyo fatahaadaha ma ahan xaqiijin ah in fatahaad weyn ay Soomaaliya ka dhici doonto. Waxa ay tilmaamayaan khatar iyo suurtagalnimo kordhay, taasoo sababtay in hay’adaha gargaarku xoogga saaraan tallaabooyinka hore ee diyaar-garowga.
Dowladda UK waxay xustay fatahaadihii Soomaaliya ka dhacay 2023 ee lala xiriiriyay El Niño, kuwaas oo saameeyay qiyaastii 2.48 milyan oo qof, halka ku dhowaad 1.2 milyan oo qof ay ku barakaceen gudaha dalka.
Khibradda laga helay fatahaadahaas ayaa hadda sabab u noqotay in hay’adaha gargaarku xoogga saaraan waxa loo yaqaan tallaabo hore ama “early action”, taas oo micnaheedu yahay in gargaar iyo diyaar-garow la sameeyo ka hor inta aysan biyuhu gaarin goobaha ay dadku ku nool yihiin.
Dowladda UK ayaa sheegtay in haddii tallaabooyinka la qaado waqtigooda, ay suuragal tahay in qoysaska loo raro goobo ammaan ah, adeegyada muhiimka ah la sii wado, lana ilaaliyo nolol-maalmeedka dadka ku tiirsan beeraha iyo xoolaha.
RESTORE kuma koobna oo keliya gurmadka xilliga fatahaadaha. Waa qayb ka mid ah qorshe ballaaran oo lagu doonayo in lagu hagaajiyo maaraynta biyaha iyo deegaanka ku xeeran webiga Shabelle.
Barnaamijku wuxuu ku dhex jiraa Jowhar Offstream Storage Programme, oo loo yaqaan JOSP, kaas oo ah qorshe muddo dheer ah oo ay dowladda Soomaaliya iyo hay’ado caalami ah uga shaqeynayaan sidii biyaha webiga Shabelle loo maareyn lahaa.
Ujeeddadu waa in biyaha xilliyada roobabku bataan qayb ka mid ah la kaydiyo, si loo yareeyo fatahaadaha, iyadoo isla biyahaas loo adeegsan karo waraabka beeraha iyo baahiyaha bulshada xilliyada roobku yaraado.
FAO waxay sheegtay in RESTORE uu ka shaqeynayo degmooyin ay ka mid yihiin Jowhar, Balcad, Afgooye, Marka iyo Qoryooley, iyadoo faa’iidooyinka nidaamka biyaha la filayo inay gaaraan bulshooyinka ku nool qaybo ka mid ah Shabeellaha Dhexe iyo Shabeellaha Hoose.
Qorshaha JOSP waxaa ka mid ah dib-u-dayactirka Sabuun Barrage oo ku yaalla webiga Shabelle, meel u dhow Jowhar.
FAO ayaa bishii Sebtembar 2026 sheegtay in la bilaabay wejiga koowaad ee shaqada dib-u-dayactirka Sabuun Barrage, iyadoo la xoojinayo meelaha webigu ka fataho, laga saarayo dhoobo iyo qashin ku ururay webiga, lana hagaajinayo kaabayaasha ilaalinta fatahaadaha.
Hay’addu waxay sheegtay in marka JOSP si buuxda loo hirgeliyo uu awood u yeelan karo inuu yareeyo khataraha fatahaadda iyo abaarta ee saameeya ilaa 1.65 milyan oo qof oo ku nool shan degmo.
Sabuun Barrage ayaa muhiim u ah nidaamka waraabka iyo maaraynta biyaha ee Shabeellaha Dhexe iyo Hoose. Dib-u-dayactirkiisa ayaa qayb ka ah qorshe ballaaran oo lagu doonayo in biyaha webiga looga faa’iideysto beeraha iyadoo isla markaana la yareynayo khatarta fatahaadaha.
FAO waxay sheegtay in shaqooyinka muhiimka ah ee Sabuun Barrage ay ka mid yihiin nadiifinta iyo qodista meelaha dhoobadu ku ururtay, xoojinta jiinka webiga iyo dhismayaasha ka hortagga fatahaadaha. Shaqooyinka muhiimka ah ee wejigan ayaa la qorsheeyay in intooda badan la dhameystiro illaa Maarso 2027, iyadoo ay ku xirnaan doonto xaaladaha xilliyeed iyo goobta shaqada.
Webiga Shabelle wuxuu nolol iyo dhaqaale u yahay dad badan oo ku nool bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya. Beeraha ku teedsan webiga ayaa bixiya dalagyo kala duwan, halka biyaha webiga ay sidoo kale muhiim u yihiin xoolaha iyo isticmaalka bulshada.
Marka webigu fataho, saameyntu kuma eka dhul beereed oo keliya. Biyaha fatahaadda ayaa xiri kara waddooyinka, burburin kara guryaha iyo kaabayaasha, sababi kara barakac iyo inay adkaato gaarsiinta adeegyada caafimaadka iyo gargaarka.
Dhanka kale, marka biyaha webiga yaraadaan, beeraleydu waxay wajahaan dhibaatooyin la xiriira waraabka iyo wax-soo-saarka. Sidaas darteed, JOSP iyo RESTORE waxay isku dayayaan inay wax ka qabtaan labada dhinac ee dhibaatada, kuwaas oo kala ah fatahaadaha marka biyuhu bataan iyo biyo-yaraanta marka xilliyada qalalan la gaaro.
Diyaargarowga bulshada
Hay’adaha gargaarka ayaa ku boorrinaya bulshada iyo maamulka inay ka faa’iideystaan waqtiga ka horreeya roobabka culus. Waxaa muhiim ah in la sii diyaariyo waddooyinka daad-gureynta, goobaha ammaan ah iyo qorsheyaasha lagu gaarsiinayo dadka gargaarka degdegga ah haddii fatahaad dhacdo.
Digniinta hore ayaa sidoo kale muhiim ah, maadaama ay bulshada siin karto waqti ay ku qaataan tallaabooyin lagu badbaadinayo nolosha iyo hantida.
RESTORE ayaa doonaya in digniinta cimilada iyo xogta ku saabsan khatarta fatahaadda loo beddelo tallaabooyin muuqda oo ay bulshada ka faa’iideysato, sida daad-gureynta dadka, ilaalinta dalagyada iyo xoolaha iyo gaarsiinta taageero lacageed qoysaska nugul.
Xilliga Deyrta 2026 ayaa hadda ah mid si dhow loola socdo, iyadoo dowladda Soomaaliya, Qaramada Midoobay iyo hay’adaha gargaarku ay diyaarinayaan qorsheyaal lagu yareynayo saameynta roobabka iyo fatahaadaha suuragalka ah.
Lacagta UK ee £2.5 milyan ah waxay diiradda saaraysaa tallaabooyinka la qaado ka hor musiibada, halka mashaariicda JOSP ay isku dayayaan inay muddo dheer wax uga qabtaan sababaha ka dambeeya fatahaadaha iyo biyo-yaraanta.
Waxaa sidaas darteed muuqata in qorshaha cusub uu isku darayo digniin hore, daad-gureyn, gargaar degdeg ah, maaraynta biyaha, ilaalinta deegaanka iyo horumarinta waraabka.
Inkasta oo saadaasha hadda jirta ay tilmaamayso khatar fatahaado oo kordhi karta, haddana weli lama oran karo fatahaad weyn ayaa si xaqiiqo ah uga dhici doonta Soomaaliya. Waxa la xaqiijiyay ayaa ah in hay’adaha gargaarka iyo dowladda ay qaadeen tallaabooyin hore si loo yareeyo khasaaraha haddii roobab culus iyo fatahaado dhacaan.
