Xil ka qaadista guddoomiyihii gobolka Hiiraan, Maxamed Xuseen Maxamed (Carab), iyo magacaabista Muuse Salaad Weheliye ayaa mar kale soo bandhigtay khilaafaadka siyaasadeed ee ka dhex jira hoggaanka maamulka Hirshabeelle. Go’aanka uu 19-kii Oktoobar 2026 ku dhawaaqay madaxweyne Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe ayaa yimid xilli ay taagan yihiin dood ku saabsan qaybsiga dakhliga suuqa xoolaha ee Beledweyne, matalaadda siyaasadeed ee Hiiraan iyo hannaanka doorashada hoggaanka maamulka.
Arrintan ayaa dhalisay su’aalo muhiim ah: Madaxweynaha Hirshabeelle ma leeyahay awood sharci oo uu ku xilka kaga qaado guddoomiyaha gobolka? Maxay tahay doorka madaxweyne ku xigeenka Yuusuf Axmed Hagar Dabageed? Haddii doorashooyin la qorsheynayo ama muddo-xileedka hoggaanka maamulka lagu muransan yahay, maxay magacaabis cusub ka dhigan tahay?
madaxweyne Guudlaawe ayaa xilka ka qaaday Maxamed Xuseen Maxamed (Carab), wuxuuna guddoomiyaha cusub u magacaabay Muuse Salaad Weheliye. Afhayeenka madaxtooyada Hirshabeelle ayaa sheegay in go’aankaasi uu ka dambeeyey soo-jeedin ka timid wasiirka arrimaha gudaha iyo dowladaha hoose ee maamulka.
Xil ka qaadistu waxay timid maalmo kadib markii maamulka gobolka Hiiraan uu su’aalo ka keenay sida loo qaybinayo dakhliga laga helo suuqa xoolaha ee Beledweyne. Guddoomiyihii xilka laga qaaday ayaa la sheegay inuu ka hadlay sida dakhliga magaalada loogu qaybiyo deegaanno kale, isagoo su’aal geliyey in qaybintaasi ay si ku filan uga tarjumayso baahiyaha iyo adeegyada bulshada.
Doorka Yuusuf Dabageed iyo khilaafka siyaasadeed ee hoggaanka Hirshabeelle,Khilaafka xil ka qaadista guddoomiyaha Hiiraan laguma fahmi karo oo keliya isbeddelka maamulka gobolka. Waxaa jira khilaaf siyaasadeed oo hore uga dhex taagnaa madaxweyne Guudlaawe iyo madaxweyne ku xigeenkiisa Yuusuf Axmed Hagar Dabageed, kaas oo si weyn ula xiriira mustaqbalka hoggaanka Hirshabeelle iyo heshiisyada siyaasadeed ee la xiriira doorashada maamulka.
12-kii Sebtembar 2026, Dabageed wuxuu sheegay in doorasho aan heshiis siyaasadeed iyo is-afgarad laga gaarin aan laga qaban karin gobolka Hiiraan. Wuxuu ku adkeystay in loo baahan yahay wada-tashi ay ka qaybqaataan siyaasiyiinta, odayaasha dhaqanka, bulshada rayidka ah iyo dhinacyada kale ee ay arrintu khusayso.
Maalmo kadib, Dabageed wuxuu sidoo kale sheegay inuusan la shaqayn doonin Guudlaawe haddii uu mar kale noqdo madaxweynaha Hirshabeelle, isagoo diiday inuu iscasilo. Hadalladaas waxay muujiyeen in khilaafku ka ballaaran yahay magacaabista guddoomiye gobol, isla markaana uu taabanayo cidda hoggaaminaysa maamulka iyo qaabka loo qaybsanayo awoodda siyaasadeed.
Dhanka kale, xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) ayaa Guudlaawe u magacaabay musharraxiisa doorashada madaxweynaha Hirshabeelle. Go’aankaasi wuxuu sii xoojiyey doodda ku saabsan cidda hoggaanka maamulka qabanaysa iyo sida loo xaqiijinayo ka-qaybgalka siyaasadeed ee labada gobol ee Hirshabeelle ka kooban tahay.
Waxaa muhiim ah in la caddeeyo in hadallada Dabageed ay yihiin mowqif siyaasadeed oo uu isagu soo bandhigay. Ma caddaynayaan in xil ka qaadista guddoomiyaha ay qayb ka tahay qorshe si gaar ah loogu beegsanayo isaga ama taageerayaashiisa. Xiriirkaas wuxuu u baahan yahay caddayn dheeraad ah.
Sharci ahaan, Guudlaawe ma xilka wuu ka qaadi karaa guddoomiyaha gobolka?
Su’aashan waxaa looga jawaabi karaa oo keliya marka la kala saaro awoodda madaxweynaha, habraaca xil ka qaadista iyo xaaladda sharci ee xilkiisa.
Dastuurka ku-meelgaarka ah ee Hirshabeelle waxaa la ansixiyey 5-tii Oktoobar 2016, waxaana nuqulkiisa rasmiga ah lagu diiwaangeliyey bogga Xafiiska Hantidhowrka Guud ee Hirshabeelle. Hase yeeshee, qoraalka qodobbada khuseeya xil ka qaadista guddoomiyeyaasha si buuxda ugama soo bixin dukumentiga aan helay, sidaas darteed ma habboona in qodob gaar ah la sheegto iyadoo aan la xaqiijin.
Kow, awoodda magacaabista iyo xil ka qaadista. Waa in la hubiyaa waxa dastuurka Hirshabeelle iyo sharciyada maamulka gobolladu ka qabaan cidda awoodda u leh magacaabista iyo xil ka qaadista guddoomiyaha gobolka. Sidoo kale waa in la eego in soo-jeedinta wasiirka arrimaha gudaha ay tahay shuruud khasab ah ama habraac maamul oo keliya.
Laba, habraaca la raacay. Waxaa muhiim ah in la xaqiijiyo in wareegtada xil ka qaadista ay jirto, cidda soo jeedisay, cidda saxiixday, sababta rasmiga ah iyo in la waafajiyey sharciyada khuseeya. In madaxweyne saxiixo wareegto keliya ma caddaynayso in dhammaan shuruudihii sharciga la buuxiyey; sidoo kale muran siyaasadeed oo jira keligiis ma caddaynayo in wareegtadu sharci-darro tahay.
Saddex, muddada xilka madaxweynaha. Haddii muddo-xileedka Guudlaawe uu muran ka taagan yahay, waa in la eego dastuurka Hirshabeelle, go’aannada hay’adaha awoodda u leh iyo xeerarka kala-guurka ee khuseeya. Su’aashu waxay tahay in awoodihiisa fulineed ay sii socdaan ilaa madaxweyne cusub la doorto oo xilka la wareego, iyo in ay jiraan xaddidaad sharci oo gaar ah.
Doorashooyinku waa qayb muhiim ah oo ka mid ah fahamka khilaafkan. Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka iyo Soohdimaha Qaranka ayaa markii hore doorashooyinka goleyaasha deegaanka iyo Golaha Wakiillada Hirshabeelle u qorsheeyey 20-kii Agoosto 2026, dabadeedna dib ugu dhigay 30-kii Sebtembar. Sababaha dib-u-dhigista waxaa ka mid ahaa diiwaangelinta codbixiyeyaasha oo ka socotay afar degmo oo Hiiraan ah iyo baahida loo qabay in ururrada siyaasadeed ay soo gudbiyaan liisaska musharraxiinta.
4-tii Oktoobar, guddiga doorashooyinku wuxuu ku dhawaaqay natiijooyinka doorashooyinka goleyaasha deegaanka iyo Golaha Wakiillada Hirshabeelle. Sidaas darteed, marka laga hadlayo xaaladda hadda taagan, waa in la kala saaraa doorashooyinkaas iyo doorashada xigta ee madaxweynaha Hirshabeelle.
Guudlaawe ayaa hore loogu magacaabay musharraxa JSP ee doorashada madaxweynaha maamulka. Hase yeeshee, magacaabista xisbi ma aha mid la mid ah in qofku mar kale ku guuleystay xilka madaxweynaha. Waxaa weli muhiim ah habka rasmiga ah ee doorashada hoggaanka maamulka iyo heshiiska siyaasadeed ee lagu maareynayo kala-guurka.
Dabageed wuxuu dhinaciisa ku adkeystay in doorashada hoggaanka Hirshabeelle aan laga gudbi karin iyadoo aan heshiis laga gaarin tabashooyinka siyaasadeed ee Hiiraan. Mowqifkani wuxuu muujinayaa in khilaafka doorashadu aanu ku koobnayn tartanka musharraxiinta, balse uu sidoo kale taabanayo kalsoonida siyaasadeed, matalaadda iyo heshiisyada awood-qaybsiga.
Magacaabista Muuse Salaad Weheliye waxay marka hore ka dhigan tahay in maamulka Hirshabeelle doonayo in hoggaanka gobolka Hiiraan uu yeesho mas’uul cusub. Hase yeeshee, waqtiga ay dhacday ayaa ka dhigaya arrin si dhow loola xiriirin karo doodaha siyaasadeed ee ka taagan gobolka.
Waxaa jira dhowr su’aalood oo ay tahay in la kala caddeeyo: magacaabistu ma ahayd isbeddel maamul oo caadi ah, ma waxay la xiriirtay habka loo maamulayo dakhliga suuqa xoolaha, mise waxaa jiray sababo kale oo aan weli si rasmi ah loo shaacin?
Ilaa hadda, warbixinnada la helay ma xaqiijinayaan in xil ka qaadista loogu talagalay in lagu wiiqo Dabageed ama dhinac siyaasadeed oo gaar ah. Sidaas darteed, warbixin dheellitiran waa inay ka fogaataa in ujeeddo aan la xaqiijin loo soo bandhigo xaqiiqo.
Dhanka kale, haddii bulshada Hiiraan ay u aragto magacaabista mid aan ku dhisnayn wada-tashi ku filan, waxay sii kordhin kartaa su’aalaha ku saabsan matalaadda gobolka iyo kalsoonida lagu qabo hay’adaha maamulka. Haddii maamulka Hirshabeelle uu si cad u sharaxo sababaha xil ka qaadista iyo habraaca loo maray, waxay fududayn kartaa in arrinta lagu qiimeeyo sharciga halkii ay ka ahaan lahayd muran siyaasadeed oo keliya.
Khilaafka ku saabsan dakhliga suuqa xoolaha wuxuu leeyahay muhiimad ka baxsan magacaabista guddoomiyaha. Su’aasha aasaasiga ahi waa sida dakhliga dadweynaha loo ururiyo, cidda maamusha iyo habka loo qaybsado.
Haddii dakhliga laga ururiyo ganacsatada iyo bulshada Beledweyne, waxaa muhiim ah in si cad loo qeexo xeerarka canshuuraha, kharashaadka maamulka, qaybaha dakhliga loo qoondeeyo iyo adeegyada ay bulshada uga faa’iidaysanayso. Waxaa sidoo kale loo baahan yahay in la ogaado haddii qaybsiga dakhliga lagu saleeyo sharci, heshiis maamul ama nidaam kale oo rasmi ah.
Guddoomiyihii xilka laga qaaday ayaa la sheegay inuu su’aalo ka keenay qaybsiga dakhliga, balse weli lama hayo xog dhammaystiran oo muujinaysa inta lacag ah ee la ururiyey, sida loo qaybiyey iyo in nidaamkaasi waafaqsan yahay xeerarka maaliyadeed ee Hirshabeelle.
Daahfurnaanta arrintan waxay ka caawin kartaa maamulka inuu kala saaro muranka siyaasadeed iyo cabashada maaliyadeed. Haddii ay jirto cabasho ku saabsan qaybinta dakhliga, jawaabteedu waa inay noqotaa xog maaliyadeed oo la hubin karo, sharaxaad rasmi ah iyo hab isla xisaabtan oo cad.
Saamaynta ugu weyn ee khilaafku waxay noqon kartaa in hawlaha maamulka gobolka ay galaan hubanti la’aan haddii aan si degdeg ah loo caddeyn cidda xilka haysa, awoodaha guddoomiyaha cusub iyo habka uu ula shaqaynayo hay’adaha gobolka.
Waxaa kale oo muhiim ah in la ilaaliyo wada shaqaynta u dhexeysa maamulka Hirshabeelle, maamulka gobolka Hiiraan, odayaasha dhaqanka, ganacsatada iyo bulshada. Gobolka wuxuu u baahan yahay maamul sii wada adeegyada bulshada, ururinta dakhliga si waafaqsan sharciga iyo la shaqaynta hay’adaha amniga.
Dhinaca siyaasadda, khilaafku wuxuu sii adkayn karaa heshiis laga gaaro doorashada hoggaanka Hirshabeelle haddii tabashooyinka ku saabsan matalaadda iyo awood-qaybsiga aan laga wada hadlin. Hase yeeshee, lama saadaalin karo in khilaafku khasab ku dambayn doono kala qaybsanaan ama in dhinac gaar ahi ku guuleysan doono muranka.
Xalka waara wuxuu ku xirnaan doonaa in dhinacyadu aqbalaan habraac sharci ah, in la caddeeyo awoodaha hay’adaha, iyo in tabashooyinka la xiriira dakhliga iyo matalaadda lagu wajaho wada-tashi iyo xog la hubin karo.
Xil ka qaadista guddoomiyihii gobolka Hiiraan iyo magacaabista Muuse Salaad Weheliye waxay ku soo beegmeen xilli ay Hirshabeelle ka taagan yihiin muranno ku saabsan dakhliga dadweynaha, matalaadda Hiiraan iyo doorashada hoggaanka maamulka.
