Taliska Ciidamada Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa walaac ka muujiyay suurtagalnimada in Xuutiyiinta Yemen ay xiriirro milatari iyo kuwo farsamo la yeeshaan kooxda Al-Shabaab, taas oo Washington ay ka cabsi qabto inay sare u qaaddo awoodda weerarrada kooxda Soomaalida iyo khatarta ka dhalan karta amniga Geeska Afrika iyo marin-biyoodka Gacanka Cadmeed.
Walaacan ayaa soo baxaya xilli ay sii kordhayaan xiisadaha amni ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, halka Mareykanku uu isku dayayo inuu ilaaliyo danihiisa milatari ee gobolka, oo ay ka mid yihiin saldhigga weyn ee Camp Lemonnier ee dalka Jabuuti iyo howlgalada uu ka fuliyo Soomaaliya.
Warbixinnada laga soo xigtay saraakiil Mareykan ah ayaa tilmaamaya in xiriirka suuragalka ah ee Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab uu kooxda Soomaalida u abuuri karo fursado ay ku hesho hub casri ah, tababar iyo khibrad farsamo oo la xiriirta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.
Si kastaba ha ahaatee, sheegashooyinka ku saabsan joogitaanka Xuutiyiinta gudaha Soomaaliya iyo heerka xiriirka ay la leeyihiin Al-Shabaab weli waxay u baahan yihiin xaqiijin madax-bannaan, maadaama aan si buuxda loo shaacin caddeymo muujinaya baaxadda iskaashigaas.
Saraakiisha Mareykanka ayaa ka digaya in haddii Xuutiyiintu ay taageero ka helaan ama xiriirro hawlgaleed ka sameystaan gudaha Soomaaliya, ay taasi beddeli karto xaaladda amni ee gobolka.
Sida lagu sheegay warbixinnada laga qoray arrintan, sarkaal ka tirsan AFRICOM oo la hadlay warbaahinta isaga oo codsaday inaan magaciisa la shaacin ayaa sheegay in iskaashiga suuragalka ah ee labada dhinac uu Al-Shabaab siin karo awood dheeraad ah oo ay khatar ugu abuuri karto ciidamada Mareykanka iyo danahooda gobolka.
Walaacaasi wuxuu si gaar ah ugu saabsan yahay suurtagalnimada in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato khibradda ay Xuutiyiintu ka heleen dagaallada Yemen, gaar ahaan isticmaalka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, gantaallada iyo hababka weerarrada casriga ah.
Xuutiyiinta ayaa sannadihii ugu dambeeyay adeegsaday hub kala duwan oo ay ku beegsadeen maraakiibta ganacsiga iyo kuwa milatariga ee maraya Badda Cas. Awooddaas ayaa sababtay in Mareykanka iyo xulafadiisu ay si dhow ula socdaan dhaqdhaqaaqyada kooxda iyo xiriirrada ay la yeelan karto kooxaha kale ee hubeysan.
Haddii xiriirka la tuhunsan yahay uu noqdo mid dhab ah oo joogto ah, wuxuu abuuri karaa hannaan ay labada kooxood ku kala faa’iideystaan khibradaha, xiriirrada saadka iyo aqoonta farsamo.
Hase yeeshee, weli lama hayo xog dadweyne oo si buuxda u caddeynaysa in Xuutiyiintu ay Al-Shabaab siiyeen hub casri ah ama ay si wadajir ah u qorsheeyeen weerarro ka dhan ah ciidamada Mareykanka.
Al-Shabaab waxay muddo dheer dagaal kula jirtay dowladda Federaalka Soomaaliya iyo ciidamada taageera, iyadoo fulisay weerarro ka dhacay qaybo badan oo dalka ah.
Kooxdu waxay hore u adeegsatay walxaha qarxa, weerarro gaadmo ah iyo farsamooyin kale oo ay ku beegsato ciidamada iyo xarumaha dowladda. Horumar kasta oo ku yimaada helitaanka hubka ama aqoonta farsamo wuxuu wax ka beddeli karaa nooca khatarta ay kooxdaasi abuuri karto.
Walaaca Mareykanka ayaa ah in Xuutiyiintu ay Al-Shabaab ka caawin karaan horumarinta awoodda diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo fahamka hababka casriga ah ee dagaalka.
Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ayaa isbeddel weyn ku sameeyay dagaallada casriga ah, maadaama loo adeegsan karo kormeer, xog ururin iyo weerarro, iyadoo ku xiran nooca diyaaradda iyo qalabka ay sidato.
Xuutiyiinta ayaa khibrad ka helay adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo gantaallada dagaallada Yemen, taas oo ka dhigtay koox ay ciidamada Mareykanka iyo xulafadoodu si gaar ah ula socdaan.
Haddii Al-Shabaab ay hesho tababar ama qalab ka wanaagsan kan ay hadda haysato, waxaa suuragal ah in ay kordhiso awooddeeda weerarrada iyo halista ay ku hayso ciidamada Soomaaliya iyo kuwa shisheeye.
Si kastaba ha ahaatee, suurtagalnimadaas waa in aan loo qaadan xaqiiqo dhacday. Ilaa hadda lama soo bandhigin caddeyn dadweyne oo dhammaystiran oo muujinaysa in Xuutiyiintu ay si rasmi ah u tababareen Al-Shabaab ama ay u gudbiyeen nidaamyo hub oo casri ah.
Waqooyiga Soomaaliya oo soo jiidanaya dareenka amniga gobolka
Warbixinnada laga qoray walaaca AFRICOM ayaa si gaar ah u xusay suurtagalnimada in wakiillo Xuutiyiin ahi ay ka howlgalaan waqooyiga Soomaaliya.
Goobta juqraafiyeed ee waqooyiga Soomaaliya ayaa muhiim u ah fahamka walaacan, maadaama xeebaha Soomaaliya ay ka soo horjeedaan Yemen, isla markaana ay u dhow yihiin marin-biyoodka Gacanka Cadmeed.
Isku dhowaanshaha labada dhinac wuxuu muhiim ka dhigayaa ilaalinta xeebaha, la socodka dhaqdhaqaaqyada badda iyo ka hortagga isku socodka hubka sharci darrada ah.
Haddii kooxaha hubeysan ay xiriirro saadka ama taageero ka sameystaan labada dhinac ee Gacanka Cadmeed, waxaa adkaan karta in la kala saaro dhaqdhaqaaqyada ganacsi ee caadiga ah iyo kuwa la xiriira hawlgallada kooxaha hubeysan.
Mareykanka ayaa ka walaacsan in joogitaan ama shabakad taageero oo Xuutiyiintu ka helaan gudaha Soomaaliya ay u abuuri karto fursado ay ku ballaariyaan saameyntooda gobolka.
Hase yeeshee, ma jirto xaqiijin rasmi ah oo dhammaystiran oo muujinaysa in Xuutiyiintu ay waqooyiga Soomaaliya ka sameysteen saldhig milatari oo rasmi ah.
Sidoo kale, weli si cad looma shaacin goobaha ay wakiillada la tuhunsan yahay joogaan, tiradooda ama xiriirka tooska ah ee ay la leeyihiin hoggaanka Al-Shabaab.
Sidaas darteed, sheegashada joogitaanka Xuutiyiinta ee waqooyiga Soomaaliya waa in loo qaataa walaac amni oo ay muujiyeen saraakiil Mareykan ah, ilaa laga helo xog dheeraad ah oo lagu xaqiijin karo.
Gacanka Cadmeed iyo Baab al-Mandab oo ah xudunta loollanka amni
Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Baab al-Mandab ayaa ka mid ah meelaha ugu muhiimsan ee ganacsiga iyo amniga caalamiga ah.
Marin-biyoodka Baab al-Mandab wuxuu isku xiraa Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, isagoo qayb ka ah marinka maraakiibta isaga kala goosha Kanaalka Suweys iyo Badweynta Hindiya.
Maraakiibta ganacsiga ee isticmaala marinadan ayaa qaada badeecooyin kala duwan iyo shidaal, taas oo ka dhigaysa amniga aagga mid muhiim u ah dhaqaalaha caalamka.
Xuutiyiinta ayaa weerarro ka fuliyay maraakiibta isaga kala goosha Badda Cas, taas oo dhalisay walaac ku saabsan badbaadada maraakiibta iyo kharashaadka ku baxa gaadiidka badda.
Haddii ay kooxdaasi hesho xiriirro taageero oo gudaha Soomaaliya ah, Mareykanka ayaa ka cabsi qaba in hawlgallada ilaalinta marin-biyoodka ay noqdaan kuwo ka adag sidii hore.
Sidoo kale, isku xirka kooxaha hubeysan ee Yemen iyo Soomaaliya wuxuu abuuri karaa caqabado dheeraad ah oo ku saabsan la socodka dhaqdhaqaaqyada hubka iyo ka hortagga weerarrada ka dhaca gobolka.
Si kastaba ha ahaatee, xiriir kasta oo la tuhunsan yahay ma caddaynayo in Xuutiyiintu ay durba qorsheynayaan weerarro ay ka fulinayaan xeebaha Soomaaliya. Ujeeddada iyo baaxadda xiriirkaasi weli waxay u baahan yihiin xaqiijin dheeraad ah.
Walaaca AFRICOM wuxuu sidoo kale la xiriiraa Camp Lemonnier, oo ku yaalla Jabuuti, waana xarunta ugu weyn ee ciidamada Mareykanka ee Afrika.
Saldhiggan wuxuu door muhiim ah ka ciyaaraa taageerada howlgalada Mareykanka ee Bariga Afrika, la socodka kooxaha hubeysan iyo hawlgallada ka dhaca meelaha istaraatiijiga ah ee ku dhow Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Jabuuti waxay leedahay muhiimad juqraafiyeed oo weyn, maadaama ay ku dhowdahay marin-biyoodka Baab al-Mandab, isla markaana ay martigeliso xarumo milatari oo ay leeyihiin dalal kala duwan.
Jeneraal Michael Langley, oo hore u ahaa taliyaha AFRICOM, ayaa horay uga hadlay khatarta ay Xuutiyiintu ku keeni karaan xarumaha Mareykanka ee gobolka.
Hadaladiisa ayaa muujinayay in Washington ay ka walaacsan tahay awoodda Xuutiyiinta ee adeegsiga gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, gaar ahaan haddii ay go’aansadaan inay ballaariyaan weerarradooda.
Haddii xiriirka Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab uu noqdo mid dhab ah oo ay labada kooxood isku kaashadaan, Mareykanka wuxuu wajihi karaa khatar ka timaadda laba jiho oo kala duwan, Yemen iyo Soomaaliya.
Taasi waxay kordhin kartaa baahida loo qabo kormeer dheeraad ah, wadaagista xogta sirdoonka iyo iskaashi amni oo dhow oo lala yeesho dowladaha gobolka.
Si kastaba ha ahaatee, ma jiro war rasmi ah oo sheegaya in Camp Lemonnier uu la kulmay weerar toos ah oo ka yimid gudaha Soomaaliya oo lala xiriiriyay Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta.
MQ-9 Reaper oo laga rarayo Soomaaliya iyo dib-u-habaynta howlgalada Mareykanka
Walaaca amni ayaa soo baxaya xilli warbixino warbaahineed ay sheegayaan in Pentagon-ka Mareykanka uu qaar ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee MQ-9 Reaper ka rarayo Soomaaliya iyo goobo kale oo Afrika ah, si loogu adeegsado hawlgallo ka dhan ah kooxaha ka ganacsada maandooriyaha ee Koonfurta Ameerika.
Wargeyska The New York Times ayaa lagu soo warramay inuu sheegay in tiro aan la shaacin oo diyaaradahaas ah loo wareejinayo Galbeedka Dunida, gaar ahaan hawlgallada la xiriira la dagaallanka shabakadaha maandooriyaha.
MQ-9 Reaper waa diyaarad aan duuliye saarneyn oo awood u leh inay muddo dheer hawada ku jirto, xog ururiso, bartilmaameedyo la socoto, isla markaana fuliso weerarro marka lagu qalabeeyo hubka loogu talagalay.
Diyaaradahan ayaa door muhiim ah ku leh hawlgallada Mareykanka ee Soomaaliya, gaar ahaan la socodka dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab iyo taageerada howlgalada milatari ee ka dhanka ah kooxda.
Haddii tirada diyaaradaha loo heli karo Afrika ay yaraato, waxaa suuragal ah in talisyada Mareykanka ay dib u qiimeeyaan mudnaanta hawlgallada iyo sida loo qaybinayo agabka milatari.
Hase yeeshee, lama xaqiijin in rarista diyaaradahaasi ay si toos ah uga dhalatay walaaca ku saabsan Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab. Warbixinnada la soo xigtay waxay rarista ku xiriiriyeen baahida loo qabo taageeridda hawlgallada ka dhanka ah kooxaha maandooriyaha ee Koonfurta Ameerika.
Sidaas darteed, waa muhiim in aan la isku darin labada arrimood iyada oo aan la hayn caddayn muujinaysa xiriir toos ah.
Warbixinnada la xiriira diyaaradaha MQ-9 Reaper ayaa sidoo kale xusay khasaaraha ay diyaaradahaasi la kulmeen intii uu socday dagaalka Iran.
Diyaaradahan ayaa ka mid ah agabka milatari ee Mareykanku si weyn ugu adeegsado kormeerka iyo weerarrada meelaha ay ka jiraan colaadaha hubeysan.
Khasaaraha diyaaradaha noocan ah wuxuu saameyn ku yeelan karaa awoodda howlgalada, maadaama helitaanka diyaarado cusub iyo dayactirka qalabka milatari ay u baahan karaan waqti iyo kharash badan.
Haddii baahida diyaaradaha MQ-9 ay isku mar ka jirto Bariga Dhexe, Afrika iyo Koonfurta Ameerika, Pentagon-ku wuxuu wajihi karaa go’aanno adag oo ku saabsan meelaha mudnaanta la siinayo.
Arrintan ayaa muhiim u ah Soomaaliya, maadaama diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ay qayb ka yihiin awoodda kormeerka iyo weerarrada cirka ee Mareykanku ku taageero howlgalada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Hase yeeshee, xogta la heli karo weli ma caddaynayso inta diyaaradood ee si gaar ah looga raray Soomaaliya iyo heerka ay tallaabadaasi u saamayn doonto howlgalada Mareykanka ee dalka.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay wajahaysaa baahi sii kordheysa oo ah inay xoojiso awoodda ay kula socon karto dhaqdhaqaaqyada kooxaha hubeysan iyo xiriirrada ay la yeelan karaan shabakado ka hawlgala dalalka deriska ah.
Haddii xiriirka Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab la xaqiijiyo, waxaa muhiim noqon doona in la kordhiyo wada shaqaynta hay’adaha amniga, la socodka xeebaha iyo is-weydaarsiga xogta sirdoonka.
Soomaaliya waxay sidoo kale u baahan tahay iskaashi dhow oo ay la yeelato dalalka ku teedsan Gacanka Cadmeed iyo kuwa danaha amni ku leh Badda Cas.
Hawlahaas waxaa muhiim u ah in lagu saleeyo xog la xaqiijiyey, si looga fogaado in eedeymo aan weli caddayn ay horseedaan go’aanno aan ku dhisnayn qiimeyn sax ah.
Dhanka kale, xoojinta awoodda ciidamada Soomaaliya, ilaalinta xeebaha iyo horumarinta nidaamyada xog ururinta ayaa gacan ka geysan kara in la ogaado khataraha ka iman kara kooxaha hubeysan ka hor inta aysan isu beddelin weerarro waaweyn.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in dowladda Soomaaliya ay ilaaliso madax-bannaanideeda go’aan qaadasho, iyadoo iskaashiga caalamiga ah u adeegsanaysa taageeridda amniga qaranka iyo badbaadada shacabka.
Xiriirka Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab ma yahay mid la xaqiijiyey?
Su’aasha ugu weyn ee weli taagan ayaa ah heerka uu gaarsiisan yahay xiriirka labada kooxood.
Warbixinnada laga soo xigtay saraakiisha Mareykanka waxay muujinayaan in AFRICOM ay ka walaacsan tahay suurtagalnimada iskaashi milatari iyo mid farsamo.
Hase yeeshee, walaac amni iyo xiriir la tuhunsan yahay lama mid aha caddayn rasmi ah oo muujinaysa in labada kooxood ay leeyihiin hannaan wadajir ah oo hawlgallo ku fuliya.
Si loo xaqiijiyo sheegashadaas, waxaa loo baahan yahay xog dheeraad ah oo ku saabsan joogitaanka wakiillada Xuutiyiinta, dhaqdhaqaaqyada saadka, taageerada hubka iyo xiriirka tooska ah ee ay la leeyihiin Al-Shabaab.
Ilaa xogtaasi si cad loo soo bandhigo, waxaa habboon in warbixinnada loo soo bandhigo sida ay yihiin, iyadoo la kala saarayo qiimeynta sirdoonka Mareykanka iyo xaqiiqooyinka si madax-bannaan loo xaqiijiyey.
