Ciidamada Uganda ee qeybta ka ah Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) ayaa soo dhoweeyay cutub cusub oo ka tirsan ciidamadooda, kaas oo lagu magacaabo Guutada 48-aad, isla markaana beddelaya Guutada 45-aad ee hore uga howlgashay Soomaaliya.
Sida lagu sheegay warbixin ay baahisay Ciidanka Difaaca Dadweynaha Uganda (UPDF), guutada cusub waxaa hoggaaminaya Gaashaanle Sare Michael Opio Ocuka, waxaana soo dhoweynteeda qeyb ka ahayd dardaaran ay saraakiisha sare ee ciidamada Uganda siiyeen askarta cusub ka hor inta aysan si buuxda u guda gelin waajibaadkooda howlgalka.
Isbeddelkan ayaa qeyb ka ah habraaca joogtada ah ee lagu beddelo cutubyada ciidamada Uganda ee loo soo diro Soomaaliya, si loo sii wado howlaha loo igmaday ciidanka Midowga Afrika ee taageeraya dadaallada amniga iyo xasilloonida dalka.
Guutada 48-aad oo la wareegaysa waajibaadka guutadii ka horreysay
Guutada 48-aad ayaa Soomaaliya timid iyadoo beddelaysa Guutada 45-aad, taas oo qeyb ka ahayd cutubyada ciidamada Uganda ee ka howlgala howlgalka AUSSOM.
Beddelka guutooyinka ayaa ah hannaan muhiim u ah sii wadidda howlaha ciidamada, maadaama uu suurtagelinayo in cutubyada muddo ku sugnaa goobaha howlgalka ay dib ugu laabtaan dalkooda, halka kuwo cusub ay la wareegaan waajibaadka loo igmaday.
Hannaankan waxaa sidoo kale loo adeegsadaa in ciidamada cusub ay la qabsadaan xaaladaha amni, deegaanka ay ka howlgeli doonaan iyo habraacyada taliska, iyagoo ka faa’iideysanaya khibradda ciidamada muddada hore u joogay Soomaaliya.
Warbixinta UPDF ma sheegin tirada guud ee askarta ku jira guutada cusub, goobaha gaarka ah ee ay ka howlgeli doonto ama waqtiga saxda ah ee guutada 45-aad ay ku soo gabagabeysay waajibaadkeeda.
Sidaas darteed, faahfaahintaas waxay u baahan tahay xog dheeraad ah oo ka timaadda taliska ciidamada Uganda ama maamulka howlgalka AUSSOM.
Sarreeye Guuto Jackson Kayanja oo ciidamada cusub dardaaran siiyay
Taliyaha qeybta koowaad ee ciidamada Uganda, Sarreeye Guuto Jackson Kayanja, ayaa ciidamada cusub ku boorriyay inay muujiyaan anshax, xirfad ciidan iyo feejignaan joogto ah inta ay ku guda jiraan howlaha loo igmaday.
Kayanja ayaa carrabka ku adkeeyay in anshaxa shaqsiga ahi uu saldhig u yahay guusha askariga, isagoo ciidamada kula dardaarmay inay ilaaliyaan nidaamka taliska, ixtiraamaan saraakiisha ay hoos yimaadaan, isla markaana ay xoojiyaan xiriirka iyo wadajirka ka dhexeeya askarta.
Wuxuu sidoo kale sheegay in ciidamada looga baahan yahay inay yeeshaan anshax ku dhisan faham, miyir iyo masuuliyad, halkii ay ka ahaan lahaayeen kuwo amarada u fuliya si aan faham iyo taxaddar lahayn.
Dardaaranka taliyaha ayaa muujinaya muhiimadda ay hoggaanka ciidamada Uganda siinayaan hab-dhaqanka askarta, gaar ahaan marka ay ka howlgalaan deegaan ay ka jiraan caqabado amni iyo xaalado u baahan feejignaan joogto ah.
Wada-shaqeynta iyo feejignaanta oo la adkeeyay
Sarreeye Guuto Jackson Kayanja ayaa sidoo kale ciidamada cusub ku boorriyay inay xoojiyaan wada-shaqeynta, dadaalka iyo isku-duwidda howlaha ay fulinayaan.
Sida uu sheegay, arrimahan ayaa muhiim u ah gudashada waajibaadka ciidanka iyo ka hortagga khataraha amni ee ay wajahayaan ciidamada ku howlan taageeridda amniga Soomaaliya.
Wada-shaqeynta cutubyada kala duwan ayaa door muhiim ah ka qaadata isku-xirka howlaha, is-weydaarsiga xogta iyo fulinta waajibaadka loo igmaday ciidamada. Sidoo kale, feejignaanta joogtada ahi waxay qeyb ka tahay diyaar-garowga looga baahan yahay askarta ka howlgasha goobaha amniga ee adag.
Si kastaba ha ahaatee, warbixinta la baahiyay ma xusin howlgal gaar ah oo ay guutada cusub durba ka qeyb qaadatay, mana jirto faahfaahin muujinaysa in guutada 48-aad ay bilowday hawlgallo dagaal oo ka dhan ah Al-Shabaab.
Gaashaanle Sare Jude Rukubya oo ku boorriyay ciidamada inay la qabsadaan deegaanka
Taliye ku-xigeenka qeybta koowaad ee ciidamada Uganda, Gaashaanle Sare Jude Rukubya, ayaa isaguna ciidamada cusub kula dardaarmay inay la qabsadaan xaaladaha deegaanka iyo duruufaha amni ee Soomaaliya.
Rukubya ayaa ku dhiirrigeliyay askarta inay diyaar u ahaadaan barashada hababka cusub ee shaqada, isla markaana ay khibrad ka kororsadaan ciidamada kale ee muddada dheer ka howlgala dalka.
Wuxuu xusay muhiimadda ay leedahay dabacsanaanta, barashada waayo-aragnimada ciidamada kale iyo in askartu ay si wadajir ah u gutaan waajibaadkooda.
Talooyinkaas ayaa si gaar ah muhiim ugu ah cutubyada cusub ee ku biiraya howlgal caalami ah, maadaama ay tahay inay fahmaan habraacyada howlgalka, nidaamka wada-shaqeynta iyo xaaladaha deegaanka ay ka howlgeli doonaan.
La qabsiga deegaanka Soomaaliya wuxuu sidoo kale u baahan yahay fahamka duruufaha bulshada, hababka wada-shaqeynta ciidamada iyo hay’adaha ammaanka Soomaaliya, iyo sida loo fuliyo waajibaadka howlgalka iyadoo la tixgelinayo badbaadada shacabka.
Saraakiisha ciidamada Uganda ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay mabda’a midnimada Afrika iyo fahamka ujeeddooyinka howlgalka AUSSOM.
Uganda ayaa muddo dheer ciidamo ku lahayd Soomaaliya, iyadoo qeyb ka ahayd howlgaladii Midowga Afrika ee dalka ka socday ka hor inta aan la bilaabin AUSSOM.
Howlgalka AUSSOM wuxuu dhaqan galay 1-dii Janaayo 2025, isagoo beddelay Howlgalka Ku-meelgaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS). Howlgalka cusub wuxuu taageeraa dadaallada lagu xoojinayo amniga Soomaaliya iyo awoodda ciidamada ammaanka dalka.
Sida ku cad warbixinnada rasmiga ah ee howlgalka, ciidamada Midowga Afrika waxay la shaqeeyaan hay’adaha ammaanka Soomaaliya, iyagoo taageera hawlaha xasilinta iyo dadaallada lagu sugayo goobaha ay ka jiraan caqabadaha amni.
Mabda’a midnimada Afrika ee ay saraakiisha Uganda xuseen wuxuu la xiriiraa aragtida ah in dalalka Afrika ay iska kaashadaan wax ka qabashada caqabadaha amni ee gobolka, iyagoo taageeraya dadaallada nabadda iyo xasilloonida.
Dhanka Soomaaliya, joogitaanka ciidamada Midowga Afrika waxaa lagu saleeyaa waajibaadka howlgalka iyo wada-shaqeynta lala leeyahay hay’adaha dowladda, gaar ahaan ciidamada ammaanka ee dalka.
Uganda waxay ka mid ahayd dalalkii ugu horreeyay ee ciidamo u soo dira Soomaaliya si ay uga qeyb qaataan howlgalka Midowga Afrika ee AMISOM, kaas oo bilowday 2007.
Tan iyo xilligaas, ciidamada Uganda waxay qeyb ka ahaayeen howlallo kala duwan oo lagu taageerayay amniga Muqdisho iyo deegaanno kale oo dalka ka tirsan.
Markii AMISOM loo beddelay ATMIS, dabadeedna AUSSOM, ciidamada Uganda waxay sii wadeen ka qeybgalka dadaallada amni ee Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Warbixin ay AUSSOM daabacday bishii Nofeembar 2025 ayaa lagu sheegay in ciidamada Uganda ay ka qeyb qaateen hawlaha xasilinta, ilaalinta kaabeyaasha muhiimka ah iyo sugidda waddooyinka sahayda ee deegaanno ay ka mid tahay Baraawe. Warbixintaasi waxay sidoo kale xustay wada-shaqeynta ciidamada Uganda iyo ciidamada ammaanka Soomaaliya.
Xogtan waxay muujinaysaa in ka qeybgalka Uganda uusan ku koobnayn joogitaanka ciidamo oo keliya, balse uu ku jiro taageeridda hawlaha amniga iyo xasilinta ee lagu fuliyo qaab-dhismeedka howlgalka Midowga Afrika.
Beddelka Guutada 45-aad iyo keenista Guutada 48-aad waxay ka tarjumayaan sii socoshada joogitaanka ciidamada Uganda ee Soomaaliya iyo habka ay ciidamadu u cusbooneysiiyaan cutubyada ka qeyb qaadanaya howlgalka.
Isbeddelka noocan ah wuxuu muhiim u yahay maamulka shaqaalaha, sii wadidda waajibaadka amni iyo hubinta in ciidamada cusub ay helaan hagitaan ku filan ka hor inta aysan la wareegin shaqada.
Si kastaba ha ahaatee, beddelka guutooyinka kaligiis ma muujinayo in tirada guud ee ciidamada Uganda ee Soomaaliya ay korortay ama ay yaraatay. Sidoo kale, ma caddaynayo isbeddel ku yimid qorshaha guud ee howlgalka ama goobaha ay ciidamada ka howlgalaan.
