Taliska howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya ee AUSSOM ayaa sheegay in ciidamada ka howlgala magaalada Baydhabo ay mararka qaar la kulmaan caqabado la xiriira hannaanka hubinta amniga, gaar ahaan dadka iyo mas’uuliyiinta qaarkood ee gala Garoonka Diyaaradaha Dr. Shaati Gaduud.
Taliska AUSSOM, gaar ahaan Qaybta 3aad ee ka howlgasha deegaannada Koonfur Galbeed, ayaa sheegay in qaar ka mid ah shacabka iyo mas’uuliyiinta ay diidaan in lagu sameeyo baaritaanka amni ee looga baahan yahay dadka, gaadiidka iyo boorsooyinka marka ay gelayaan goobaha muhiimka ah.
Taliyaha Qaybta 3aad ee AUSSOM, Gaashaanle Fikadu Jifar Siyum, ayaa sheegay in ciidamada howlgalka ay arrintan u arkaan caqabad ka mid ah shaqada amni ee ay ka wadaan Baydhabo, balse ay adeegsanayaan wacyigelin iyo khibradda ciidamada si dadka loogu qanciyo muhiimadda ay leedahay in la raaco habraacyada baaritaanka.
Sida uu sheegay taliyuhu, baaritaanka amniga ayaa ah nidaam loogu talagalay in lagu ilaaliyo garoonka diyaaradaha iyo dadka isticmaala, sidaas darteedna loo baahan yahay in dhammaan dadka ay si isku mid ah u maraan nidaamka hubinta.
“Shacab iyo mas’uuliyiin ayaa diida xeerarka hubinta amniga, kuwaas oo waajib ah in qof walba uu maro. Waa caqabad aan la kulannay,” ayuu sheegay Taliyaha Qaybta 3aad ee AUSSOM, Gaashaanle Fikadu Jifar Siyum.
Hadalkan ayaa kusoo aadaya xilli Garoonka Diyaaradaha Dr. Shaati Gaduud uu yahay mid ka mid ah goobaha ugu muhiimsan ee laga galo lagana baxo magaalada Baydhabo, iyadoo ay si joogto ah u isticmaalaan shacabka, madaxda dowladda, ciidamada iyo wafdiyada kala duwan ee u socda magaalada.
AUSSOM ayaa door ka qaadata sugidda amniga meelaha muhiimka ah ee ay ciidamada Midowga Afrika ka howlgalaan, iyadoo sidoo kale la shaqeysa ciidamada Soomaaliyeed si loo xoojiyo awoodda hay’adaha amniga dalka.
Hannaanka baaritaanka garoomada diyaaradaha ayaa qeyb muhiim ah ka ah sugidda amniga, waxaana lagu hubiyaa dadka, boorsooyinka iyo gaadiidka si loo yareeyo khatarta ah in goobaha muhiimka ah lagu geliyo waxyaabo halis ah ama qalab aan loo oggolayn.
AUSSOM ayaa horey uga fulisay Garoonka Shaati Gaduud tababarro loogu talagalay ciidamada Booliska Soomaaliyeed ee ka howlgala garoonka. Tababarradaas ayaa lagu baray ciidamada arrimo ay ka mid yihiin amniga duulista, baaritaanka walxaha qarxa, maaraynta dhacdooyinka iyo habraacyada baaritaanka dadka looga shakiyo falal amni.
Tani waxay muujinaysaa in amniga garoonka iyo nidaamka baaritaanku ay kamid yihiin meelaha muhiimka ah ee ay AUSSOM iyo ciidamada Soomaaliyeed xoogga saarayaan.
Taliyaha Qaybta 3aad ayaa sheegay in ciidamada AUSSOM ay si dhow ula shaqeeyaan Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo Ciidamada Daraawiishta Koonfur Galbeed, gaar ahaan howlaha la xiriira sugidda amniga magaalada Baydhabo.
Iskaashiga ciidamada ayaa muhiim u ah magaalada oo ah xarunta ku-meelgaarka ah ee maamulka Koonfur Galbeed, isla markaana ah goob ay ka socdaan dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed iyo kuwo ciidan.
Maalmihii u dambeeyay waxaa magaalada gaaray saraakiil sare oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Taliyaha Ciidanka Dhulka XDS, Sareeye Guuto Sahal Cabdullaahi Cumar, ayaa 12-kii Sebtembar gaaray Baydhabo, halkaas oo uu kula kulmay saraakiisha ciidamada ee ka howlgala magaalada. Booqashadiisa waxaa lagu sheegay inay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo howlaha ciidamada iyo amniga Koonfur Galbeed.
Sidoo kale, cutubyo ka tirsan Kumaandooska Gorgor ayaa dhammaadkii Agoosto gaaray Baydhabo, iyadoo ciidamadaasi lagu soo dhaweeyay Garoonka Shaati Gaduud.
Arrinta ay AUSSOM ka sheegtay baaritaanka ayaa muujinaysa caqabadda mararka qaar ka dhalan karta marka ciidamada amniga ay isku dayaan inay dhaqan geliyaan xeerar isku mid ah oo lagu ilaalinayo goobaha muhiimka ah.
Haddii qof ama mas’uul uu diido in la baaro, waxaa adkaan karta in ciidamada amniga ay si buuxda u xaqiijiyaan in qof kasta oo gudaha garoonka galaya uu maro isla nidaamka amni.
Dhanka kale, wacyigelinta shacabka ayaa muhiim u noqon karta in la fahmo sababta baaritaanka loo sameynayo. Haddii dadka isticmaala garoonka ay fahmaan in baaritaanku yahay tallaabo loogu talagalay badbaadada guud, waxaa yaraan karta isqabqabsiga u dhexeeya ciidamada iyo dadka la baarayo.
Sidoo kale, in dhammaan dadka si isku mid ah loogu dabaqo nidaamka baaritaanka waxay muhiim u tahay kalsoonida shacabka. Haddii xeerarka amniga lagu dabaqo qof walba, iyadoo aan loo eegin xilka ama mansabka uu hayo, waxaa fududaan karta in bulshada ay u aragto nidaamka baaritaanka mid cadaalad iyo amni ku dhisan.
Baydhabo ayaa muddooyinkii dambe noqotay meel ay si gaar ah isha ugu hayaan ciidamada dowladda, maamulka Koonfur Galbeed iyo hay’adaha amniga, iyadoo magaalada ay ka jiraan dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed iyo ciidan oo isa soo taraya.
Warbaahinno kala duwan ayaa toddobaadyadii lasoo dhaafay soo tabiyay dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo ka dhacay magaalada iyo imaatinka cutubyo cusub oo ka tirsan ciidamada dowladda.
Sidoo kale, warbixinno dhawaan soo baxay ayaa tilmaamay in xaaladda amni ee Baydhabo iyo deegaannada ku dhow ay keentay cabsi iyo barakac ay sameeyeen qaar ka mid ah dadka magaalada.
Xaaladdan ayaa sare u qaadaysa muhiimadda ay leedahay in goobaha muhiimka ah sida garoonka diyaaradaha lagu sameeyo nidaam amni oo adag, isla markaana ay ciidamada kala duwan yeeshaan wada-shaqeyn iyo isku-duwid wanaagsan.
AUSSOM ayaa kamid ah ciidamada caalamiga ah ee taageeraya dadaallada Soomaaliya ee ku aaddan xasilinta dalka iyo xoojinta awoodda ciidamada Soomaaliyeed. Howlgalka ayaa sidoo kale taageera tababarrada iyo horumarinta awoodda ciidamada Soomaaliya.
Baydhabo waxay kamid tahay meelaha ay ciidamada AUSSOM ka sameeyaan howlaha amni, iyadoo Qaybta 3aad ay si gaar ah uga howlgasho deegaannada Koonfur Galbeed.
Taliyaha Qaybta 3aad ayaa sheegay in ciidamada AUSSOM ay ku qanacsan yihiin wada-shaqeynta ay la leeyihiin ciidamada dowladda Federaalka iyo kuwa Koonfur Galbeed, isagoo uga mahadceliyay ciidamada Soomaaliyeed taageerada iyo iskaashiga ay la leeyihiin howlgalka.
Wada-shaqeyntan ayaa muhiim u ah in la helo hannaan amni oo isku xiran, gaar ahaan xilliyada ay magaalada ka socdaan dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo siyaasadeed.
Hadalkan AUSSOM wuxuu mar kale soo bandhigayaa muhiimadda ay leedahay in garoonka diyaaradaha laga hirgeliyo nidaam amni oo qof walba si isku mid ah loogu dabaqo.
Garoonka Shaati Gaduud waa meel muhiim u ah isku socodka Baydhabo iyo deegaannada Koonfur Galbeed, waxaana maalin kasta isticmaala dad kala duwan oo ay ku jiraan shacabka, shaqaalaha hay’adaha, mas’uuliyiinta dowladda iyo ciidamada.
Sidaas darteed, haddii nidaamka baaritaanka si joogto ah loo fuliyo, iyadoo la ilaalinayo xuquuqda dadka iyo habraacyada amniga, waxay gacan ka geysan kartaa in la yareeyo khataraha amni ee ka dhalan kara garoonka.
Dhanka kale, haddii ay sii socdaan diidmada baaritaanka ama khilaafaadka u dhexeeya ciidamada iyo dadka isticmaala garoonka, waxaa loo baahan karaa wacyigelin dheeraad ah iyo isku-duwid ka wanaagsan oo u dhexeysa ciidamada amniga iyo maamulka garoonka.
Baydhabo oo hadda wajahaysa xaalad amni iyo siyaasadeed oo xasaasi ah ayaa u baahan in hay’adaha kala duwan ee amniga ay yeeshaan nidaam mideysan, halka shacabka iyo mas’uuliyiintana looga baahan yahay inay la shaqeeyaan ciidamada si loo ilaaliyo badbaadada guud.
