Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro), ayaa khudbad ka jeediyay Machadka Hudson Institute ee magaalada Washington, D.C., halkaas oo uu kaga hadlay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Geeska Afrika, xiriirka Somaliland iyo Soomaaliya iyo doorka Somaliland ay sheeganayso inay ka qaadan karto amniga gobolka.
Khudbaddiisa ayaa si weyn diiradda loogu saaray mustaqbalka siyaasadeed ee Somaliland, khilaafka muddada dheer u dhexeeya Hargeysa iyo Muqdisho iyo doodda ku saabsan madax-bannaanida Somaliland.
Cirro ayaa si adag u dhaliilay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isaga oo sheegay in awoodda iyo sharciyadda dowladda federaalku ay ku kooban yihiin magaalada Muqdisho. Wuxuu sidoo kale ku eedeeyay Soomaaliya inay qayb ka tahay caqabadaha amni iyo xasillooni-darrada ka jirta Geeska Afrika.
“Dowladda Soomaaliya malaha sharciga iyo awoodda ay ku maamusho meel ka baxsan Muqdisho, waxayna noqotay xuddunta xasillooni-darrada ee Gobolka Geeska Afrika,” ayuu yiri Cirro.
Madaxweynaha Somaliland ayaa sidoo kale sheegay in Soomaaliya ay madaxbannaanideeda u adeegsanayso cadaadis siyaasadeed oo lagu saaro Somaliland, isaga oo ku dooday in dowladda federaalku ay isku dayayso inay hor istaagto himilada Somaliland ee ku aaddan aqoonsi caalami ah.
Hadallada Cirro waxay kusoo beegmayaan iyadoo Somaliland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya ay muddo dheer ku kala aragti duwan yihiin mustaqbalka siyaasadeed ee Somaliland.
Somaliland waxay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sannadkii 1991-kii, waxayna tan iyo xilligaas dhisatay hay’ado maamul, ciidan iyo nidaam siyaasadeed oo ay sheegtay inay ka madax-bannaan yihiin dowladda dhexe ee Soomaaliya.
Dowladda Federaalka Soomaaliya, dhinaceeda, waxay Somaliland u aragtaa qayb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyadoo diiddan in Somaliland loo aqoonsado dal madax-bannaan.
Madaxweynaha Somaliland ayaa sidoo kale khudbaddiisa kaga hadlay doodda ku saabsan xuduudaha iyo taariikhda Somaliland.
Cirro wuxuu sheegay in Somaliland aysan doonayn inay wax ka beddesho xuduudihii jiray xilligii gumeysiga, balse ay doonayso inay dib ula soo noqoto xuduudihii ay sheegtay inay lahayd ka hor midowgii Soomaaliya.
“Somaliland ma doonayso in ay dib u beddesho xuduudihii uu ka tagay Gumaysigu; waxay doonaysaa in ay dib ula soo noqoto xuduudihii ay hore u lahayd,” ayuu yiri.
Hadalkan ayaa qayb ka ah doodda Somaliland muddo dheer ku salaynaysay dalabkeeda madax-bannaanida, iyadoo madaxda Somaliland ay ku doodaan in midowgii Soomaaliya iyo Somaliland uu dhacay 1960-kii, halka burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya uu horseeday in Somaliland ay 1991 dib ula soo noqoto sheegashadeeda madax-bannaanida.
In ka badan 30 sano oo Somaliland ay sheeganayso inay iskeed isu maamushay
Cirro ayaa khudbaddiisa ku tilmaamay Somaliland maamul muddo ka badan soddon sano dhisayay hay’ado dowladeed iyo nidaam siyaasadeed oo shaqeynaya.
Wuxuu xusay doorashooyin kala duwan oo Somaliland ka dhacay, isaga oo sheegay in xukunka si nabad ah loogu kala wareegay siyaasiyiinta iyo xisbiyada, taas oo uu ku tilmaamay mid ka mid ah waxyaabaha Somaliland kaga duwan tahay xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya.
Madaxweynaha Somaliland ayaa sidoo kale ku dooday in maamulka Hargeysa uu muddo dheer ku guuleystay ilaalinta amniga gudaha iyo xasilloonida, isaga oo tilmaamay in Somaliland ay leedahay ciidamo ilaaliya dhulkeeda iyo xeebaha.
Cirro wuxuu sidoo kale sheegay in muddo ka badan labaatan sano Somaliland aysan ka dhicin weerar argagixiso oo weyn, isaga oo arrintaas u soo qaatay tusaale ku saabsan awoodda hay’adaha amniga Somaliland.
Qayb kale oo muhiim ah oo khudbadda Cirro kamid ahayd ayaa ahayd doorka Somaliland ay sheeganayso inay ka qaadan karto amniga gobolka.
Madaxweynaha Somaliland ayaa isku dayay inuu muujiyo in goobta juqraafiyeed ee Somaliland, gaar ahaan xeebaha Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka muhiimka ah ee gobolka, ay siinayso muhiimad istiraatiiji ah.
Somaliland waxay doonaysaa in bulshada caalamka ay u aragto dhinac awood u leh inuu gacan ka geysto amniga iyo xasilloonida Geeska Afrika, halka Muqdisho ay weli ku adkaysanayso midnimada dhuleed iyo qaranimada Soomaaliya.
Khudbadda Cirro ayaa sidaas darteed isku xiraysay saddex arrimood oo muhiim ah: madax-bannaanida Somaliland, dhaliisha siyaasadda Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo doorka Somaliland ee amniga gobolka.
Khilaafka u dhexeeya Somaliland iyo Soomaaliya ayaa muddo dheer ahaa mid ka mid ah arrimaha siyaasadeed ee ugu waaweyn Geeska Afrika.
Somaliland waxay raadineysaa aqoonsi caalami ah, halka Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ku adkaysanayso in midnimada iyo madaxbannaanida Soomaaliya ay ka dhigan tahay in Somaliland ay qayb ka tahay dalka.
Khilaafka labada dhinac wuxuu saameyn ku yeeshay arrimo badan oo ay kamid yihiin siyaasadda, amniga, dhaqaalaha, xiriirka caalamiga ah iyo maamulka dhulalka lagu muransan yahay.
Khudbadda Cirro ee Washington ayaa mar kale dooddaas gelisay fagaaraha siyaasadda Mareykanka, iyadoo Madaxweynaha Somaliland uu isku dayay inuu bulshada siyaasadda iyo fikirka Mareykanka u gudbiyo aragtida Somaliland ee ku saabsan madax-bannaanideeda iyo doorka ay ka qaadan karto gobolka.
Khudbadda ayaa muujinaysa in Somaliland ay sii waddo dadaalkeeda diblomaasiyadeed ee ku aaddan sidii ay taageero caalami ah ugu heli lahayd qadiyaddeeda madax-bannaanida, iyadoo Washington iyo xarumaha kale ee siyaasadda caalamka ay weli yihiin goobaha muhiimka ah ee ay dhinacyadu ku gudbiyaan aragtidooda ku saabsan mustaqbalka Soomaaliya iyo Somaliland.
