Khilaafka siyaasadeed ee ka dhashay doorashada Hirshabeelle ayaa si weyn uga dhex muuqday magaalada Beledweyne, iyadoo dowladda Federaalka Soomaaliya iyo siyaasiyiin iyo waxgarad ka tirsan beesha Xawaadle ay ku kala aragti duwan yihiin habka loo wajahayo doorashada iyo qaabka loo dhisayo hoggaanka maamulka Hirshabeelle.
Khilaafkan ma ahan oo keliya muran ku saabsan maalinta codbixinta, balse wuxuu salka ku hayaa arrimo muddo soo jiitamayay oo la xiriira awood-qaybsiga Hirshabeelle, matalaadda gobolka Hiiraan iyo cidda hoggaanka maamulka yeelanaysa.
Maalmo ka hor doorashada, siyaasiyiin iyo odayaal Xawaadle ah ayaa ku dhawaaqay in aysan aqbalayn doorasho ka dhacda Hiiraan iyadoo aan marka hore la gaarin heshiis siyaasadeed. Waxay sheegeen in go’aannada ku saabsan mustaqbalka Hirshabeelle ay tahay in lagala tashado bulshada, siyaasiyiinta iyo waxgaradka gobolka.
Khilaafka ayaa sii xoogeystay kaddib markii Xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka, JSP, uu taageeray madaxweynaha Hirshabeelle, Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe, inuu mar kale u tartamo xilka madaxweynaha maamulka.
Go’aankaas wuxuu caro ka dhex abuuray siyaasiyiin Xawaadle ah oo muddo ku doodayay in xilka madaxweynaha Hirshabeelle loo baahan yahay in dib loogu celiyo Hiiraan iyo beesha Xawaadle, iyadoo la tixraacayo fahamkii siyaasadeed ee la xiriiray markii maamulka Hirshabeelle la dhisay.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta Xawaadle waxay ku doodeen in markii Hirshabeelle la sameeyay ay jireen heshiisyo awood-qaybsi oo u dhexeeyay Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Sida ay sheegayaan siyaasiyiintaas, heshiisyadaas ayaa muhiimad siinayay in beesha Xawaadle ay hesho xilka madaxweynaha maamulka.
Hase yeeshee, qaabka heshiiskaas iyo muddada uu soconayay ayaa ahaa arrin siyaasadeed oo aan si isku mid ah looga wada fasiran labada dhinac.
Qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha Xawaadle waxay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ku eedeeyeen inuu hore ugu ballanqaaday in xilka madaxweynaha Hirshabeelle loo wareejin doono Xawaadle, balse markii dambe uu taageeray Guudlaawe.
Madaxweyne ku-xigeenka Hirshabeelle, Yuusuf Axmed Hagar Dabageed, ayaa si cad uga hadlay arrintan, isagoo sheegay in doorashada Hiiraan aan la qaban karin iyadoo aan heshiis siyaasadeed laga gaarin dhinacyada ay khusayso.
Eedeymaha ku saabsan ballan siyaasadeed oo madaxweynuhu bixiyay ayaa ah sheegashooyin ay soo jeediyeen siyaasiyiin Xawaadle ah, waxaana muhiim ah in loo kala saaro eedeynta siyaasadeed iyo heshiis rasmi ah oo si madax-bannaan loo xaqiijiyay.
Su’aashan ayaa noqotay mid si weyn looga hadal hayo kadib markii qaar ka mid ah Xawaadle ay taageereen in doorashada la joojiyo, halka siyaasiyiin kale oo Xawaadle ah ay taageereen geeddi-socodka doorashada iyo hoggaanka hadda jira.
Golaha siyaasadeed ee uu hoggaamiyo madaxweynihii hore ee Hirshabeelle, Cali Cabdullaahi Cosoble, ayaa taageeray Guudlaawe iyo ka-qaybgalka doorashada.
Sidaas darteed, waxaa muuqata kala aragti siyaasadeed oo ka dhex jirta siyaasiyiinta iyo waxgaradka Xawaadle. Taas macnaheedu ma aha in beesha oo dhan ay “is qayaanayso”, balse waxay muujinaysaa in xubnaha beesha ay ku kala aragti duwan yihiin sida loo wajahayo dowladda Federaalka, Hirshabeelle iyo doorashada.
Magaalada Beledweyne waxaa ka dhacay dibadbaxyo ay ka qayb galeen boqolaal qof, siyaasiyiin iyo odayaal dhaqameed, kuwaas oo ka soo horjeeday in doorashada lagu qabto Hiiraan iyadoo aan heshiis siyaasadeed la gaarin.
Dadkii dibadbaxayay waxay ku doodayeen in Hiiraan ay leedahay cabashooyin siyaasadeed oo muddo soo jiray, ayna muhiim tahay in marka hore la xalliyo arrimaha awood-qaybsiga iyo matalaadda.
Dhinaca kale, dowladda Federaalka iyo taageerayaasha geeddi-socodka doorashada waxay ku adkeysanayeen in nidaamka doorashada la sii wado.
Arrintan ayaa dhalisay laba mowqif oo iska soo horjeeda: dhinac doonaya in doorashada la qabto iyadoo la raacayo jadwalka la dejiyay, iyo dhinac kale oo qaba in aan codbixin laga qaban Hiiraan ilaa heshiis siyaasadeed laga gaaro.
Marka laga eego hadallada iyo dhacdooyinka toddobaadyadii la soo dhaafay, muranka waxaa si weyn u saameeyay saddex arrimood.
Siyaasiyiin badan oo Xawaadle ah waxay doonayaan in xilka madaxweynaha Hirshabeelle uu noqdo mid ay iyagu helaan, halka JSP ay taageertay in Guudlaawe mar kale u tartamo xilka.
Hiiraan waxay muddo tabasho ka qabtay sida awoodda maamulka Hirshabeelle loo qaybiyo. Qaar ka mid ah siyaasiyiinta Hiiraan waxay aaminsan yihiin in gobolka uu leeyahay saamayn siyaasadeed oo ka weyn tan uu hadda ku leeyahay maamulka.
Dhanka kale, diidmada ka timid odayaasha Xawaadle waxay muujisay in dowladda aysan weli helin isku-raac siyaasadeed oo buuxa oo ku saabsan arrinta Hiiraan.
Sidaas darteed, doorashadu waxay xallisay qayb ka mid ah geeddi-socodka doorashada, balse khilaafka siyaasadeed ee salka ku haya awood-qaybsiga iyo hoggaanka Hirshabeelle weli wuxuu u baahan yahay wada-hadal iyo heshiis siyaasadeed.
Haddii khilaafka aan lagu xallin wada-hadal siyaasadeed, waxaa sii jiri kara kala fogaanshaha u dhexeeya dowladda Federaalka, maamulka Hirshabeelle iyo qayb ka mid ah siyaasiyiinta iyo waxgaradka Hiiraan.
Odayaasha Xawaadle waxay si cad u sheegeen in tabashooyinkooda aysan ku koobnayn doorashada oo keliya, balse ay doonayaan in laga wada hadlo matalaadda siyaasadeed iyo awood-qaybsiga maamulka.
Dhinaca kale, taageerayaasha doorashada waxay ku doodaan in khilaafaadka siyaasadeed lagu xallin karo hay’adaha maamulka iyo doorashooyinka, halkii geeddi-socodka la joojin lahaa.
Labada dhinac waxay hadda wajahayaan baahida loo qabo in la helo hannaan siyaasadeed oo wax ka qabta tabashooyinka Hiiraan, isla markaana aan khilaafka doorashada u beddelin xiisad amni.
Khilaafka Beledweyne ma aha oo keliya arrin ku saabsan Xasan Sheekh Maxamuud iyo beesha Xawaadle. Waa muran isku dhex jira hoggaan, awood-qaybsi, matalaad siyaasadeed, kalsooni iyo qaabka doorashada Hirshabeelle loo maamulayo.
Xawaadle gudaheeda waxaa jira dhinac si adag uga soo horjeeda doorashada aan heshiiska siyaasadeed lagu saleyn, halka dhinac kale oo Xawaadle ah uu taageerayo geeddi-socodka doorashada iyo hoggaanka Guudlaawe.
Sidaas darteed, hadalka ah “Xawaadle ayaa is qayaanaya” wuxuu ka fududeynayaa arrin siyaasadeed oo aad uga ballaaran. Waxa muuqda waa kala aragti siyaasadeed oo ka dhex jirta hoggaamiyeyaasha iyo siyaasiyiinta beesha, iyadoo dhinacyadu ay ku kala duwan yihiin cidda hoggaanka Hirshabeelle yeelanaysa iyo sida awoodda Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe loo qaybsanayo.
Waxa ugu weyn ee hadda la sugayo ayaa ah in doorashada kadib la helo heshiis siyaasadeed oo wax ka qabta tabashooyinka Hiiraan, ama khilaafku uu sii socdo oo uu saameeyo xiriirka u dhexeeya dowladda Federaalka iyo qaybaha siyaasadeed ee Xawaadle.
