Xaaladda magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan ayaa saacadihii lasoo dhaafay noqotay mid sii xasaasiyadeysan, iyadoo magaalada laga dareemayo dhaq-dhaqaaq ciidan iyo mid siyaasadeed oo la xiriira khilaafka ka taagan hannaanka doorashada iyo diiwaangelinta codbixiyeyaasha.
Wararka laga helayo magaalada ayaa sheegaya in Cali Jeyte Cismaan, oo ka mid ah siyaasiyiinta iyo masuuliyiinta si weyn looga yaqaan beesha Xawaadle, uu ku wajahan yahay Beledweyne, halkaas oo la filayo inuu kula biiro waxgaradka iyo masuuliyiin kale oo kasoo jeeda beesha Xawaadle.
Cali Jeyte ayaa horey u ahaa hoggaamiye caan ka noqday dagaalladii lagula jiray Al-Shabaab, gaar ahaan intii u dhexeysay dabayaaqadii 2022 ilaa 2024, xilli uu door muuqda ku lahaa abaabulka ciidanka deegaanka ee Macawiisleyda iyo howlgalladii ka dhacay qeybo ka mid ah gobolka Hiiraan.
Cali Jeyte Cismaan ayaa xilli muhiim ah kasoo dhex muuqday dagaalladii ka dhanka ahaa Al-Shabaab ee ka socday Hiiraan iyo deegaanno kale oo bartamaha Soomaaliya ah.
Xilligii uu hoggaaminayay ciidamo deegaanka ah, Macawiisleyda ayaa kaalin weyn ka qaatay dagaallada iyo dib-u-qabsashada deegaano ay muddo maamulayeen Al-Shabaab.
Si kastaba, xaaladdiisa siyaasadeed iyo militari ayaa is beddeshay kaddib markii uu khilaaf soo kala dhex galay isaga iyo dowladda federaalka, waxaana hoos u dhacay doorkii uu ku lahaa hoggaaminta furimaha dagaalka.
Hadda, magaca Cali Jeyte ayaa mar kale kusoo noqday xaaladda siyaasadeed ee Hiiraan, iyadoo socdaalkiisa Beledweyne uu kusoo aadayo xilli magaalada ay ka taagan tahay xiisad la xiriirta doorashada.
Dhanka kale, xaaladda amni ee Beledweyne ayaa lagu soo warramayaa inay is beddeshay, iyadoo magaalada ay dhex roondeynayaan ciidamo deegaanka ah oo la sheegay inuu hoggaaminayo siyaasi Muuse Cali Garaad.
Dhaqdhaqaaqa ciidamadaasi ayaa kusoo aadaya xilli ay magaalada ka taagan tahay dood xooggan oo ku saabsan doorashada iyo habka loo maamulayo hannaanka diiwaangelinta.
Muuqaalka magaalada ayaa muujinaya in arrintu aysan ku koobnayn oo keliya khilaaf siyaasadeed, balse ay sidoo kale yeelanayso dhinac amni, maadaama ciidamo deegaanka ah lagu arkayo gudaha magaalada.
Waxaa sidoo kale isa soo taraya hadal-heynta ah in maamulka Hirshabeelle uu wajahayo caqabado ku saabsan sida uu xaaladda Beledweyne u maareyn karo.
Mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee xiisadda sii hurinaya ayaa ah in la sheegay inay gebi ahaanba joogsatay diiwaangelintii doorashada ee magaalada Beledweyne.
Diiwaangelinta ayaa ahayd qayb muhiim ah oo ka mid ah geeddi-socodka doorashada, waxaana hakadkeeda laga cabsi qabaa inuu saameyn ku yeesho jadwalka doorashada iyo qorshaha maamulka ee ku aaddan in magaalada lagu qabto doorasho.
Khilaafka ka dhashay arrintan ayaa u dhexeeya dhinacyo siyaasadeed iyo bulsho oo kala aragti duwan, iyadoo qayb ka mid ah bulshada ay sheegayaan in aan doorasho lagu qaban karin xaaladda hadda ka jirta magaalada, halka dhinaca kale uu jiro dadaal lagu doonayo in geeddi-socodka doorashada uu sii socdo.
Xaaladda ayaa kasii dartay kaddib markii la sheegay in saddex diyaaradood oo sida wafdi ka kooban masuuliyiin iyo waxgarad kasoo jeeda beesha Xawaadle ay ku wajahan yihiin magaalada Beledweyne.
Wafdigan ayaa la sheegay inay ku jiraan xildhibaano iyo masuuliyiin kale, waxaana hoggaaminaya Ugaaska Guud ee beesha Xawaadle.
Ujeeddada safarka ayaa lagu sheegay inay la xiriirto xaaladda magaalada iyo sidii wax looga qaban lahaa khilaafka ka taagan doorashada, iyadoo sidoo kale la filayo in wafdigu kulan la yeesho waxgaradka iyo qaybaha bulshada ee ku sugan Beledweyne.
Imaatinka wafdigan ayaa muhiimad gaar ah yeelanaya, maadaama Beledweyne ay tahay xarunta gobolka Hiiraan, isla markaana beesha Xawaadle ay si weyn ugu leedahay magaalada iyo gobolka saameyn bulsho iyo siyaasadeed.
Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in dowladda federaalka ay ka fiirsanayso in la celiyo ama laga hor istaago diyaaradaha sida wafdiga Xawaadle ah inay ku degaan garoonka diyaaradaha Beledweyne.
Haddii arrintaasi dhacdo, waxay noqon kartaa tallaabo sii kordhin karta xiisadda u dhexeysa dowladda iyo qaybaha bulshada iyo siyaasiyiinta reer Hiiraan.
Ilaa hadda, ma cadda in go’aan rasmi ah laga gaaray in diyaaradaha la celiyo iyo in kale. Sidaas darteed, arrintan ayaa weli u baahan xaqiijin rasmi ah oo kasoo baxda dowladda, maamulka garoonka ama masuuliyiinta ku lugta leh.
Haddii diyaaradaha loo oggolaado inay degaan, waxaa magaalada soo gaari doona wafdi ballaaran oo ay ku jiraan madax-dhaqameedyo, xildhibaano iyo siyaasiyiin, taasoo keeni karta in wadahadallo cusub ay ka billowdaan magaalada.
Haddii se diyaaradaha la celiyo, waxaa laga cabsi qabaa in xaaladdu kasii adkaato, gaar ahaan haddii arrinta loo fasirto isku day lagu hor istaagayo safarka madaxda dhaqanka iyo siyaasiyiinta ka socda beesha Xawaadle.
Beledweyne waxay hadda wajahaysaa xaalad u baahan taxaddar iyo wada-hadal siyaasadeed, maadaama khilaafka doorashada uu isku darsamay dhaqdhaqaaq ciidan, diiwaangelintii doorashada oo hakad gashay iyo imaanshaha madax dhaqameed iyo siyaasiyiin.
Haddii aan xal siyaasadeed oo degdeg ah laga gaarin xaaladda, waxaa dhici karta in khilaafku sii fido, taasoo saameyn ku yeelan karta amniga magaalada iyo xiriirka u dhexeeya dowladda federaalka, maamulka Hirshabeelle iyo bulshada reer Hiiraan.
Sidoo kale, haddii dhinacyada is haya ay adeegsadaan awood ciidan halkii ay ka isticmaali lahaayeen wada-hadal, waxaa kordhi kara khatarta iska horimaadyo iyo in xaaladda siyaasadeed ay isu beddesho xaalad amni.
Dhinaca kale, haddii wafdiga Xawaadle iyo masuuliyiinta dowladda ay helaan fursad ay ku wada hadlaan, waxaa suuragal ah in la helo waddo lagu dejiyo xiisadda, dibna loogu bilaabo diiwaangelinta iyo geeddi-socodka doorashada.
Xaaladda hadda ka taagan Beledweyne waxay u muuqataa inay tahay mid ka gudubtay khilaafkii caadiga ahaa ee siyaasadda doorashada, iyadoo dhinacyo kala duwan ay isku dayayaan inay saameyn ku yeeshaan jihada ay magaalada u socoto.
Joogitaanka ciidamada deegaanka, hakadka diiwaangelinta, imaanshaha siyaasiyiinta iyo madaxda dhaqanka Xawaadle iyo wararka ku saabsan in dowladda ay ka fiirsanayso in diyaaradaha la celiyo ayaa dhammaantood muujinaya heerka ay gaartay xiisadda.
Waxa hadda indhaha lagu hayaa tallaabada xigta ee dowladda federaalka, maamulka Hirshabeelle, waxgaradka Hiiraan iyo wafdiga Xawaadle.
Haddii maanta ay dhacdo in diyaaradaha wafdiga loo oggolaado inay si nabad ah uga degaan garoonka Beledweyne, waxaa la filan karaa in magaalada ay martigeliso kulamo siyaasadeed iyo kuwo dhaqan oo lagu raadinayo xal.
Haddii se wafdiga laga hor istaago inuu magaalada soo galo, xaaladdu waxay yeelan kartaa weji cusub oo siyaasadeed, iyadoo bulshada ay si gaar ah isha ugu hayaan waxa ka dhalan kara go’aankaas.
Beledweyne ayaa sidaas darteed ku jirta marxalad xasaasi ah, waxaana xal waara loogu baahan yahay wada-hadal, is-afgarad siyaasadeed iyo in laga fogaado tallaabo kasta oo keeni karta in khilaafka doorashadu isu beddelo xiisad amni.
