Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro ayaa magaalada Washington ka jeediyay hadallo xasaasi ah oo ku saabsan xiriirka Somaliland iyo Israel, iskaashiga dhinaca amniga, suurtagalnimada joogitaan ciidan oo shisheeye oo laga sameeyo Somaliland iyo qorshe la xiriira ciidamo caalami ah oo loo diyaarinayo Marinka Gaza.
Cirro oo wareysi bixiyay xilli uu ku sugnaa Washington ayaa sheegay in xilligan aysan jirin joogitaan ciidan ama saldhig rasmi ah oo Israel ku leedahay Somaliland, balse uusan meesha ka saarin in xaaladdu mustaqbalka is beddeli karto. Hadalka madaxweynaha ayaa imanaya xilli xiriirka Somaliland iyo Israel uu si weyn u soo xoogeysanayay, gaar ahaan kadib markii Israel ay Somaliland si rasmi ah u aqoonsatay.
Madaxweynaha ayaa sheegay in Somaliland ay u baahan tahay saaxiibo caalami ah oo ka taageera dhinacyada amniga iyo difaaca, isaga oo Israel iyo Mareykanka ku tilmaamay dalal ay Somaliland mustaqbalka kala shaqeyn karto arrimahaas. Sida uu sheegay, Somaliland waxay dooneysaa inay hesho tiknoolajiyad casri ah, tababar iyo qalab ay ku horumariso ciidamadeeda iyo awoodda ilaalinta xeebaha.
Hadalladan ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama Somaliland ay ku taallo meel istiraatiiji ah oo ku dhow Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab, halkaas oo maraakiib badan oo ganacsi ay isticmaalaan. Meesha ay Somaliland kaga taallo gobolka ayaa ka dhigtay in dekedda Berbera iyo xeebaha Somaliland ay yeeshaan muhiimad amni iyo mid ganacsi oo sii kordheysa.
Cirro ayaa sheegay in Somaliland ay leedahay ciidan ku dhow 25,000 oo askari iyo ciidanka ilaalada xeebaha oo gaaraya ku dhowaad 1,500 xubnood. Wuxuu sheegay in tirada ciidamada ay Somaliland u saamaxeyso inay isdifaacdo, balse ay weli u baahan tahay teknoolajiyad casri ah iyo tababar dheeraad ah si loo kordhiyo awoodda ciidamada. Tiradan ayaa ah xog uu madaxweynaha Somaliland sheegay, mana jirto qiimeyn madax-bannaan oo halkan lagu soo bandhigay oo xaqiijinaysa tirada saxda ah.
Arrinta joogitaanka Israel ayaa ah mid xasaasi ah, maadaama warar hore ay soo jeediyeen in xiriirka cusub ee Hargeysa iyo Tel Aviv uu yeelan karo dhinac amni. Si kastaba, Wasiirka Difaaca Somaliland ayaa Reuters u sheegay bishii June in Israel aysan saldhig ku lahayn Somaliland, inkastoo uu sheegay in Israel ay tababar siineyso ciidamada booliska iyo militariga Somaliland. Isla waqtigaas ayuu sheegay in aanay jirin wada-hadallo ku saabsan saldhig militari oo Israel ka sameysato Somaliland.
Hadalladii ugu dambeeyay ee Cirro waxay muujinayaan in inkastoo uusan jirin joogitaan ciidan oo rasmi ah oo Israel leedahay, haddana hoggaanka Somaliland uusan meesha ka saareyn iskaashi amni oo mustaqbalka ka ballaaran. Tani waxay ka dhigan tahay in Hargeysa ay doonayso inay xiriirka Israel ka faa’iideysato dhinacyada aqoonsiga, amniga, dhaqaalaha iyo teknoolajiyadda.
Waxaa sidoo kale soo baxay arrin kale oo si weyn indhaha loogu hayo, taas oo ah in Somaliland ay diyaar u tahay inay ilaa 2,000 oo askari ku biiriso ciidamo caalami ah oo loo qorsheynayo xasilinta Gaza haddii Mareykanka ama Israel ay si rasmi ah uga codsadaan. Cirro ayaa sheegay in Somaliland aysan hadda iskeed u dalbanayn inay ciidamo dirto, balse haddii codsi rasmi ah loo soo gudbiyo uu diyaar u yahay inuu ciidamo bixiyo.
Ciidanka caalamiga ah ee laga hadlayo ayaa la qorsheynayaa inuu ugu dambeyn gaaro ku dhowaad 20,000 oo askari, iyadoo hawshiisa lagu tilmaamay sugidda amniga, taageeridda tababarka booliiska Falastiin, fududeynta gargaarka bani’aadannimo iyo ka hortagga in kooxaha hubeysan ay dib u dhistaan awood militari. Warbixinnada la helay waxay sheegayaan in Uganda ay oggolaatay ku dhowaad 1,200 askari, halka Morocco ay ballanqaadday ilaa 500, iyadoo dalal kale ay sidoo kale ka qaybqaadanayaan qorshaha.
Haddii Somaliland ay dhab ahaan ciidamo u dirto Gaza mustaqbalka, arrintaasi waxay noqon lahayd tallaabo cusub oo weyn oo ku saabsan siyaasadda arrimaha dibadda iyo amniga ee Hargeysa. Somaliland horey uguma biirin ciidamo ka tirsan hawlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika sida ay sheegtay warbixinta Jerusalem Post, sidaas darteed ciidamo loo diro hawlgal caalami ah oo Gaza ka socda wuxuu noqon lahaa khibrad cusub oo dhinaca milatariga ah.
Arrintan ayaa sidoo kale xambaarsan su’aalo siyaasadeed oo badan. Waxaa la isweydiin karaa sida loo qeexayo waajibaadka ciidamada Somaliland haddii ay Gaza tagaan, cidda ay hoos imaanayaan, sharciyadda howlgalka iyo waxa Somaliland ka heli karto dhinaca siyaasadda iyo amniga.
Dhanka kale, Cirro wuxuu qiray in xiriirka Israel uu Somaliland u keenay fursado cusub, balse uu sidoo kale abuuray khataro siyaasadeed iyo amni. Wuxuu sheegay in marka dal ama maamul uu xiriir la yeesho dhinacyo caalami ah aysan wax walba bilaash ku imaan, isla markaana xiriirka cusub uu yeelan karo faa’iidooyin iyo kharashyo siyaasadeed.
Somaliland ayaa muddo dheer raadineysay aqoonsi caalami ah, waxaana xiriirka Israel uu Hargeysa u noqday waddo cusub oo ay ku raadiso taageero caalami ah. Israel ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, tallaabadaas oo Soomaaliya iyo dhinacyo kale oo gobolka iyo caalamka ah ay si adag uga horyimaadeen.
Cirro ayaa sidoo kale ka hadlay khataraha amni ee ka jira gobolka, gaar ahaan dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen iyo muhiimadda Bab al-Mandab. Somaliland waxay ku taallaa meel ka soo horjeedda Yemen, taas oo ka dhigaysa arrimaha ka dhacaya Yemen kuwo si toos ah u taaban kara amniga xeebaha iyo maraakiibta ganacsi ee gobolka.
Hase yeeshee, Cirro wuxuu sheegay in Somaliland aysan xilligan dagaal ama iska horimaad toos ah kula jirin Xuutiyiinta, isla markaana aysan jirin wada-hadallo ay Somaliland kula gashay Israel oo ku saabsan in dhulkeeda ama hawadeeda loo adeegsado howlgallo militari oo ka dhan ah Xuutiyiinta. Hadalkaas wuxuu muhiim u yahay kala saaridda waxa la xaqiijiyay iyo wararka ama saadaasha ku saabsan suurtagalnimada saldhigyo iyo howlgallo shisheeye.
Si kastaba, muhiimadda istiraatiijiga ah ee Somaliland ayaa sii kordheysa. Dekedda Berbera, xeebta dheer iyo meesha ay Somaliland kaga taallo Gacanka Cadmeed ayaa ka dhigaya meel ay daneyn karaan quwadaha doonaya inay ilaashadaan maraakiibta ganacsiga iyo marinnada muhiimka ah ee u dhexeeya Badda Cas iyo Badweynta Hindiya.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la fahmo in hadalka Cirro uusan la micno ahayn in Israel ay hadda saldhig militari ku leedahay Somaliland. Warbixin Reuters ah oo bishii June la daabacay ayaa sheegtay in Israel aysan saldhig ku lahayn Somaliland, iyadoo isla markaana la sheegay in tababarro la siiyay ciidamada Somaliland.
Sidaas darteed, farqiga u dhexeeya tababar ciidan, iskaashi amni, joogitaan ciidan iyo saldhig militari ayaa muhiim ah. Afarta arrimood isku mid ma aha. Waxa hadda la xaqiijiyay waxaa ka mid ah xiriir amni iyo tababar, halka joogitaan rasmi ah ama saldhig Israel oo Somaliland laga sameeyo uusan ahayn wax la xaqiijiyay sida wararka hadda la helay.
Dhanka Soomaaliya, arrintan waxay u tahay arrin xasaasi ah oo siyaasadeed iyo amni. Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay Somaliland u aragtaa qayb ka mid ah dhulka Soomaaliya, halka Somaliland ay sheegato inay tahay dal madax-bannaan. Sidaas darteed, heshiis kasta oo amni ama ciidan oo ay Hargeysa la gasho dowlad shisheeye wuxuu Muqdisho u noqon karaa arrin si toos ah u taabanaysa midnimada, madaxbannaanida iyo amniga Soomaaliya.
Waxaa intaas dheer in joogitaan ciidan oo shisheeye laga sameeyo meel ku dhow Bab al-Mandab uu saameyn ku yeelan karo xisaabta amni ee gobolka oo dhan. Haddii Israel ama Mareykanku mustaqbalka saldhig ama xarun militari ka sameystaan Berbera, waxay taasi beddeli kartaa qaabka ay quwadaha gobolka u eegaan Somaliland iyo Gacanka Cadmeed.
Dhinaca Somaliland, hoggaanka Cirro wuxuu arrintan u arkaa fursad lagu heli karo ilaalin amni, teknoolajiyad, tababar, maalgashi iyo taageero siyaasadeed. Laakiin dhinaca kale, xiriir aad u dhow oo lala yeesho Israel wuxuu Somaliland gelin karaa xaalad ay cadow iyo cadaadis cusub kala kulanto kooxaha ama dowladaha ka soo horjeeda Israel.
Cirro laftiisa ayaa qiray in xiriirka cusub uu leeyahay kharash siyaasadeed iyo amni. Sidaas darteed, su’aasha Somaliland hortaalla waxay noqonaysaa sida ay uga faa’iideysan karto xiriirka cusub iyadoo aan isu beddelin goob ay quwadaha gobolka iyo kuwa caalamku ku loolamaan.
Arrinta Gaza-na waxay xiriirka Somaliland iyo Israel siin kartaa wejiga ugu muranka badan. Haddii Somaliland ay ciidamo u dirto Gaza, taageerayaasheedu waxay ku doodi karaan in ay Somaliland ku biireyso dadaal caalami ah oo lagu sugayo amniga iyo gargaarka bani’aadannimo. Dhanka kale, kuwa ka soo horjeeda waxay su’aal gelin karaan sababta Somaliland ay ugu lug yeelanayso dagaal iyo khilaaf ka socda meel ka fog Geeska Afrika.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la xuso in Cirro uusan sheegin in ciidamo Somaliland ah ay hadda Gaza aadayaan. Hadalkiisu wuxuu ahaa in haddii si rasmi ah loo codsado ay Somaliland diyaar u tahay inay bixiso ilaa 2,000 askari. Sidaas darteed, arrinta ciidamo loo diro Gaza weli waxay ku jirtaa heerka hadal iyo diyaar-garow siyaasadeed, mana aha in loo fasirto in ciidamo la diray ama heshiis kama dambeys ah la saxiixay.
Guud ahaan, hadallada Cirro ee Washington waxay muujinayaan in Somaliland ay isku dayeyso inay xiriirkeeda caalamiga ah u isticmaasho saddex arrimood oo waaweyn: aqoonsi siyaasadeed, iskaashi amni iyo dhaqaale. Israel waxay Somaliland siisay aqoonsi ay muddo dheer raadineysay, halka Hargeysa ay hadda dooneyso inay xiriirkaas uga gudubto aqoonsi una beddesho iskaashi dhinacyo badan leh.
Laakiin jidkaas wuxuu leeyahay caqabado waaweyn. Soomaaliya waxay si adag uga soo horjeedaa tallaabo kasta oo Somaliland loogu aqoonsanayo dal madax-bannaan, halka qaar ka mid ah dalalka gobolka iyo hay’adaha qaar ay walaac ka qabaan in khilaafka Somaliland iyo Soomaaliya uu sii adkaado.
Sidaas darteed, hadallada Cirro waxay muujinayaan isbeddel ku socda siyaasadda amniga ee Somaliland. Hargeysa waxay dooneysaa inay isu muujiso inay tahay meel istiraatiiji ah oo ay quwadaha caalamku kala shaqeyn karaan amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Laakiin isla waqtigaas, waxay u baahan tahay inay miisaanto faa’iidooyinka ay ka heli karto xiriirkaas iyo khataraha ka dhalan kara.
Waxa hadda la sugayo ayaa ah in hadallada ku saabsan iskaashi amni ay isu beddelaan heshiisyo rasmi ah, tababarro iyo taageero farsamo, ama ay gaaraan heer ay quwad shisheeye ka sameysato joogitaan militari oo rasmi ah Somaliland. Ilaa hadda, sida ay sheegayaan warbixinnada la helay, saldhig Israel oo Somaliland ku yaalla lama xaqiijin, halka tababarro iyo iskaashi amni ay jiraan.
Haddii mustaqbalka la xaqiijiyo joogitaan militari oo Israel ama Mareykanka ah, arrintaasi waxay noqon kartaa isbeddel weyn oo ku yimaada amniga Geeska Afrika iyo Badda Cas. Haddii aysan taas dhicin, Somaliland waxay weli sii wadan kartaa siyaasadda ay hadda waddo ee ku dhisan xiriir diblomaasiyadeed, iskaashi amni, raadinta aqoonsi iyo soo jiidashada maalgashi shisheeye.
Ugu dambeyn, hadallada Cirro waxay muujinayaan in Somaliland ay dooneyso inay ka faa’iideysato booskeeda juqraafiyeed iyo xiriirka cusub ee Israel si ay u xoojiso amniga, dhaqaalaha iyo raadinta aqoonsiga caalamiga ah. Hase yeeshee, tallaabo kasta oo militari ama amni oo mustaqbalka laga qaado Somaliland waxay yeelan kartaa saameyn ka baxsan Hargeysa, iyadoo si gaar ah u taaban karta Soomaaliya, Yemen, Badda Cas, Bab al-Mandab iyo guud ahaan Geeska Afrika.
