Dagaal culus ayaa ka dhacay gobolka Hiiraan, gaar ahaan Degaano u dhexeeya Maxaas iyo Teedaan, halkaasoo ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo ay taageerayaan maleeshiyaad deegaanka ah oo Ma’awisley ah ay la galeen Dagaal culus Al-Shabaab.
Dagaalku wuxuu bilaabmay subaxnimadii hore, iyadoo ay muujinayaan in qaraxyo xoog leh, oo la rumeysan yahay inay sabab u noqdeen gaadiid wata waxyaabo qarxa oo gacanta lagu sameeyay, ay ku dhuftay goobaha hore ee dagaalka. Tirada rasmiga ah ee dadka ku waxyeeloobay lama garanayo maadaama dagaalku weli ka socdo meelaha la isku heysto, xaqiijinta madax-bannaan ee isku dhacyada la sheegayna waxaa caqabad ku noqotay hawlgalkan socda.
Ciidamada Dowlada federaalka soomaaliya iyo Ma’awisleyda ayaa howlgal ka wada deegaanka tan iyo shalay. Warar ayaa sheegaya in ciidamada Soomaaliyeed ay ku hareereeyeen xubno ka tirsan Al-Shabaab Deegaano u dhexeeya Maxaas iyo Teedaan.
Diyaaradaha dagaalka ayaa sidoo kale ka qeyb qaatay howlgalkan, iyaga oo ku qaaday weeraro cirka ah meelo iyo dhaqdhaqaaqyo ay Al-Shabaab ku sugan tahay. Tirada khasaarihii ka dhashay weeraradan lama shaacin, welina ma cadda dalalka ama hay’adaha bixiya taageerada cirka ee howlgalkan. Howlgalladii hore ee Gobolka Hiraan waxaa la isticmaalay diyaaradaha iyo la-hawlgalayaasha caalamiga ah, oo ay ku jiraan Hawlgalka Kala-guurka Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), in kasta oo faahfaahinta qaybta cirka ee maanta aan la xaqiijin.
Duulaankan socda waa qayb ka mid ah olole ballaaran oo ay Dowladda Federaalka ku doonayso in Al-Shabaab looga saaro goobaha ay weli joogaan Gobolka Hiraan, oo ah gobol istiraatiiji ah oo ku yaal meel isku xirta qaar ka mid ah wadooyinka sahayda iyo xuduudaha. Toddobaadyadii u dambeeyey waxaa kordhay Howlgallo wadajir ah oo lagu doonayo in kooxda laga saaro saldhigyada ay weli ku leedahay gobolka.
Dagaalka ayaa dhacay ka dib markii Dowladda Federaalka ay ku dhawaaqday guulo howlgaladii hore ee Gobolka Hiraan. Mas’uuliyiintu waxay hore u soo bandhigeen xubno ka tirsan Al-Shabaab oo la qabtay waxayna xaqiijiyeen in duqeymo cirka ah ay taageereen weerarka dhulka socda. In kasta oo maamulka uu u arkay guul weyn, sheegashooyinkii hore ee guulaha howlgalka gobolka ayaa badanaa adkaatay in si madax-bannaan loo xaqiijiyo, kooxuhuna inta badan waxay dib isu abaabuleen ka dib guuldarrooyinkii hore.
Dowladda federaalka ayaa marar badan sheegtay in Gobolka Hiraan uu yahay meel mudnaanta leh oo lagu fulinayo howlgallada ka hortagga argagixisada, iyadoo xasan sheekh Mohamud uu ballanqaaday in gobolka laga saaro AL-shabaab. ballanqaadyadii hore ee xornimada ayaa dib u dhacay sababo la xiriira caqabado saadka ah, yaraanta ciidamada, iyo adkaysiga mucaaradka. Howlgalka hadda socda waa isku day kale oo lagu beddelayo hadallada siyaasadeed ficil muuqda oo dhulka ka dhaca.
Bishihii dambe, dowladda ayaa bilowday taxane howlgallo amni oo ka socda gobolka Hiraan bari qayb ka ah dadaal ballaaran oo qaran oo looga hortagayo dagaalyahannada xagjirka ah isla markaana loo sugayo deegaanadii dhowaan la xoreeyay. Degmada Maxaas ayaa ahayd meel muhiim ah oo lagu fulinayo howlgalladan, iyadoo ciidamada deegaanka ee Macawisley ay sameynayeen howlgallo waaweyn oo ku teedsan degmada, kuwaas oo sababay khasaare weyn oo lagu gaarsiiyay maleeshiyaadka Al-Shabaab.
Bisha Luulyo 2026, duqaymo hawada ah oo ka dhacay aagga Suullaay, oo ku dhawaad 17 kiiloomitir koonfur ka xiga Teedaan, ayaa lagu dilay 18 dagaalyahan waxaana dhaawacmay 21 kale, sidoo kale waxaa la burburiyey gaari milateri iyo difaacyo ay kooxda isticmaali jirtay. In kasta oo hawlgalladan, Al-Shabaab waxay muujisay adkaysi, iyagoo marar badan isu diyaariya oo la qabsada cadaadiska ciidamada. Awoodda kooxda ee ay weeraro uga sii wadi karto iyo ka faa’iidaysiga cabashooyinka waxay muujinaysaa xaddidaadaha ku jira qaab milateri oo keliya.
Dagaallo dhimasho leh ayaa sidoo kale ka dhacay aagga Waab-weyn ee degmada Maxaas, iyadoo ciidamada Macawisleyda ay la dagaallamayeen Al-Shabaab, ciidamada federaalkana markii dambe ku biireen dagaalka maadaama labada dhinac ay khasaare gaareen.
Dagaalka ayaa bilaabmay ka dib markii la sheegay in Al-Shabaab ay ku dileen laba qof oo rayid ah aagga, taasoo keentay jawaab degdeg ah oo ka timid Ciidamada Macawisleyda.
Inkastoo mas’uuliyiinta federaalka ay weerarka Gobolka Hiiraan u soo bandhigeen sidii billaabasho cusub oo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, awoodda kooxda ee ay ku samayn karto weeraro-dhanka-celinta ah isla markaana ay ku haysto awoodeeda hawlgalka meelaha ay dowladda sheegtay inay nadiifisay ayaa muujinaysa in guul waarta weli ay ka maqan tahay. Ku tiirsanaanta ,inkastoo ay tahay mid siyaasad ahaan faa’iido leh, waxay dhalinaysaa su’aalo waqti-dheer ah oo ku saabsan isla xisaabtanka, maamulidda ka dambeysa colaadda, iyo suurtagalnimada in kooxahan hubaysan ay noqdaan siyaasiyaal xaqooda ku leh. Intaas waxaa dheer, dowladda weli kama bixin xisaab dhammeystiran oo ku saabsan khasaaraha labada dhinac.
