Heshiis badeed oo u dhexeeya Turkiga iyo Liibiya ayaa dib u soo nooleeyay khilaafka siyaasadeed ee ka jira bariga badda Mediterranean-ka, kaddib markii baarlamaanka bariga Liibiya uu 20-kii Oktoobar 2026 ansixiyay heshiiskii labada dal ay kala saxiixdeen sannadkii 2019.
Tallaabadan ayaa dhalisay diidmo iyo walaac ay muujiyeen Masar, Giriigga, Qubrus, Israa’iil iyo Midowga Yurub, kuwaas oo qaba in heshiisku saameyn ku yeelan karo xuquuqdooda badeed iyo danahooda dhaqaale ee gobolka.
Heshiiska ayaa qeexaya xuduudaha badeed ee ay Turkiga iyo Liibiya kala sheeganayaan, gaar ahaan aagagga dhaqaale ee gaarka ah iyo xuquuqda la xiriirta sahaminta kheyraadka dabiiciga ah ee badda.
Turkiga ayaa ku doodaya in heshiisku yahay mid sharci ah oo ilaalinaya danaha labada dal, halka Giriigga iyo Masar ay ka soo horjeedaan qaabka loo qeexay xuduudaha, iyagoo ku doodaya in aan si ku filan loo tixgelin xuquuqda badeed ee dalalkooda.
Israa’iil ayaa iyaduna muujisay diidmo ku aaddan tallaabada, halka Midowga Yurub uu sheegay in heshiisku uusan waafaqsanayn aragtidiisa ku saabsan sharciga caalamiga ah ee badda.
Murankan ayaa qayb ka ah loollan ballaaran oo la xiriira awoodda siyaasadeed, marin-biyoodka iyo kheyraadka tamarta ee ku jira bariga Mediterranean-ka. Dalalka gobolka ayaa daneynaya shidaalka, gaaska dabiiciga ah iyo waddooyinka ganacsi ee isku xira Yurub, Afrika iyo Bariga Dhexe.
Turkiga ayaa sannadihii ugu dambeeyay xoojiyay xiriirkiisa Liibiya, isagoo doonaya inuu ilaashado danihiisa istiraatiijiyadeed iyo kuwa dhaqaale. Ansixinta heshiiska ee baarlamaanka bariga Liibiya ayaa ah tallaabo siyaasadeed oo muhiim ah, hase yeeshee weli waxaa jira muran ku saabsan sharciyadda heshiiska iyo sida loo dhaqan gelin karo.
Xiisadda u dhexeysa Turkiga iyo Masar ayaa sidoo kale mudan in lala socdo, maadaama labada dal ay dano kala duwan ka leeyihiin Liibiya iyo guud ahaan gobolka. Haddii khilaafku sii xoogaysto, wuxuu saameyn ku yeelan karaa xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga ay dalalkaasi la leeyihiin dhinacyada kale ee gobolka.
Soomaaliya ayaa iyaduna si dhow ula shaqeysa Turkiga, gaar ahaan dhinacyada difaaca, tababarka ciidamada, dhaqaalaha iyo amniga badda. Sidaas darteed, isbeddellada ku yimaada siyaasadda gobolka waxay Muqdisho u yeelan karaan muhiimad diblomaasiyadeed iyo mid amni.
Si kastaba ha ahaatee, weli ma jiraan caddeymo muujinaya in heshiiska Turkiga iyo Liibiya uu si toos ah u saameeyay Soomaaliya. Dowladda Soomaaliya waxay dan ugu jirtaa ilaalinta madax-bannaanideeda siyaasadeed, xoojinta xiriirka ay la leedahay saaxiibbada caalamiga ah iyo difaaca xuquuqdeeda badeed.
Khilaafka heshiiska badda ayaa la filayaa inuu sii ahaado arrin muhiim u ah siyaasadda gobolka, iyadoo dalalka ay khuseyso ay isku dayayaan inay ilaashadaan danahooda dhaqaale iyo kuwa istiraatiijiyadeed.
Ugu dambayn, sida ay Turkiga iyo Liibiya u maareeyaan heshiiska iyo sida ay uga jawaabaan dalalka ka soo horjeeda ayaa saameyn ku yeelan karta xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga tamarta ee bariga Mediterranean-ka, halka Soomaaliya ay sii wadi karto inay ilaaliso danaha qarankeeda iyadoo ka fogaanaysa in lagu jiido khilaafaadka gobolka.
