Maraykanka ayaa kor u qaaday wadashaqeynta uu la leeyahay Eritrea iyo Soomaaliya iyadoo weeraro sii kordhaya oo lagu qaaday maraakiib ganacsi ay ka jiraan cabsi ah in xasillooni-darradu ay ku faafto labada xeebood ee Badda Cas isla markaana khatar geliso mid ka mid ah wadooyinka ganacsi ee ugu muhiimsan dunida.
Dadaalkii ugu dambeeyay ee diblomaasiyadeed ayaa ka soo baxay wadaxaajoodyo ka dhacay Qaahira bishan, kaasoo ay ka qayb galeen Massad Boulos, oo ah lataliyaha sare ee Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee arrimaha Carbeed iyo Afrika, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Masar Badr Abdelatty, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Eritrea Osman Saleh iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya Abdisalam Abdi Ali.
Masar waxay sheegtay in wadaxaajoodyadan ay qayb ka yihiin dadaallo ballaaran oo lagu horumarinayo nabadda iyo xasilloonida Geeska Afrika, oo ah gobol si isa soo taraysa ay colaadaha Yemen, Suudaan iyo Bariga Dhexe u saameeyeen.
Mas’uuliyiintu ma aysan shaacin wax heshiis ah oo ku saabsan xarumo militari ama marin badeed. Laakiin kulamadan ayaa kor u qaaday su’aalo ku saabsan in Washington ay rabto inay dhisto qaab amni oo ballaaran oo xeebta Afrika ee Badda Cas ah, ama in kaliya ay ka hortagto khatar kale.
Boulos wuxuu sheegay inuu la hadlay Ali “arrimo muhiim ah oo ku saabsan amniga iyo xasiloonida Geeska Afrika”, oo ay ku jiraan iskaashiga gobolka iyo wadahadalka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.
Kadib markii uu la kulmay Saleh, Boulos wuxuu sheegay in Washington iyo Asmara ay baareen fursadaha lagu xoojin karo iskaashiga ganacsiga, horumarinta dhaqaalaha gobolka iyo amniga.
“Waqti uu dadaalka wadajirka ah ka muhiimsan yahay sidii hore, waxaan xoogga saarnay baahida loo qabo in si wadajir ah oo wax dhisaya loo wajaho khilaafaadka gobolka loona horumariyo nabad waarta, xasilooni iyo barwaaqo Badda Cas iyo Geeska Afrika,” ayuu yiri.
Howlaha diblomaasiyadeed waxay imaanayaan iyadoo kooxaha xuutiyiinta Yemen ee Iran taageerto ay sii xoojinayaan hanjabaadaha ka dhan ah maraakiibta ka gudbaysa Marinka Bab el-Mandeb, waddada cidhiidhiga ah ee u kala qaybsan Yemen iyo Jabuuti iyo Ereteriya.
Weerarada lagu qaado taangiyada saliida iyo digniinaha ku saabsan xayiraad ballaaran ayaa sababay in maraakiib badan ay beddelaan waddooyinkooda. Isla waqtigaas, xiisadaha Marinka Hormuz ayaa kor u qaaday cabsi laga qabo carqalad ku timaadda labada dhinac ee waddada ugu weyn ee alaabooyin tamarta Gulfka u qaada Yurub.
Qiimaha saliida ayaa si weyn u kordhay iyadoo suuqyadu ka falcelinayaan weerarada maraakiibta iyo suurtagalnimada carqaladeynta sahayda.
Maraykanku wuxuu digniin ka bixiyay in markabyo la xiriira Washington, Ingiriiska ama Israel ay halis sare ugu jiraan weerarro xagjir ah markii ay ka gudbayaan Badda Cas ee Koonfureed, Marinka Bab el-Mandeb iyo Gacanka Cadmeed.
Biyahaasi waxay isku xiraan Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed Suez Canal, taasoo ka dhigaysa marin muhiim ah oo loogu talagalay sahayda tamarta caalamiga ah iyo ganacsiga caalamiga ah.
Dhoofinta saliida ee marin-kan ayaa hore u dhacday kadib markii Xuutiyiintu bilaabeen inay weeraraan markabyo, taasoo ku qasabtay hawl-wadeennada badan inay qaataan safarka dheer ee ka qaalisan hareeraha Koonfur Afrika.
Cameron Hudson, oo hore uga tirsanaa Xafiiska Cad ee Madaxweynaha George W. Bush, ayaa sheegay in Washington ay u muuqato inay diiradda saarayo hubinta in dalalka xeebaha Afrika aysan noqon ilo kale oo xasilooni-darro ah.
“Maraykanku wuxuu u muuqdaa inuu leeyahay, ‘Ma naga caawin kartid Badda Cas, markaa ugu yaraan aan ka dhigno inaad noqoto qof dhexdhexaad ah,'” ayuu Hudson yiri.
Xeeb istiraatiiji ah
Dib u soo bandhigida xiriirka Maraykanka ayaa Eritrea siisay muhiimad istiraatiiji oo aan caadi ahayn.
Dalka si adag loo kantaroolo wuxuu leeyahay dekedaha Massawa iyo Assab iyo xeeb dheer oo wajahaysa qaar ka mid ah waddooyinka maraakiibta ee ugu mashquulka badan adduunka.
Washington iyo Asmara waxay xiriir xun lahaayeen sannado badan, laakiin maamulka Trump ayaa baaray suurtagalnimada dib u heshiisiin maadaama amniga Badda Cas uu noqday mid degdeg ah.
Wada-shaqeyn kasta waxay ahaan lahayd mid xasaasi ah sababtoo ah rikoodhka xuquuqda aadanaha ee Eritrea iyo xiisadaha joogtada ah ee ay la leedahay dalka deriska ah ee Itoobiya.
Soomaaliya sidoo kale waxay ku taallaa meel istiraatiiji ah, iyadoo leh xeeb ka bilaabmaysa Gacanka Cadmeed ilaa Badweynta Hindiya iyo iskaashi la-taageris ah oo lagula jiro Washington la dagaalanka argagixisada.
Bishii Maarso 2025, Xasan Sheikh Maxamuud wuxuu Maraykanka siiyay marin loogu galo garoomo diyaaradeed iyo dekedo, oo ay ku jiraan Baledogle, Berbera iyo Boosaaso, sida lagu sheegay warqad ay warbaahinta caalamiga ah soo tabisay.
Qorshuhu wuxuu sheegay in goobahaasi ay siin karaan “gelitaan ciidan iyo mid saadka oo aan hakad lahayn” isla markaana ka hortagi kara in awoodaha ku loolama ay helaan meel adag oo ku teedsan waddada.
Laakiin dalabku wuxuu la kulmay caqabado sababtoo ah Berbera waxay ku taallaa Somaliland, oo ah jamhuuriyad is-muujisay oo Soomaaliya ay u aragto qayb ka mid ah dhuleeda madaxbannaan.
Mareykanka horey ayuu u maamulaayay xaruntiisa ugu weyn ee ciidanka gobolka oo ku taal Camp Lemonnier ee Jabuuti. Sidoo kale, wuxuu sii wadaa in uu duqaymo cirka ka fuliya Soomaaliya oo ka dhan ah Al-Shabaab iyo kooxda Daacish.
Maraykanku wuxuu kordhinayaa wada-hadallada Soomaaliya iyo Ereteriya iyadoo la wajahayo khataraha Badda Cas
Mubarak Aliyu, oo ah falanqeeye siyaasadeed iyo khataraha amniga oo ku takhasusay Galbeedka Afrika iyo Sahel, ayaa yiri isku-duwidda Masar iyo Washington waxay muujineysaa in dhibaatooyinka gobolka aan mar dambe si gooni ah loo maareyn karin.
“Isku-duwidda Masar iyo Maraykanka waa aqoonsi ah in dhibaatooyinka Geeska Afrika ay isu xiran yihiin, taasoo u baahan diblomaasiyad isu dheellitiran oo dhexdhexaad ka ah ka hortagga khataraha, iskaashiga gobollada, iyo xasilooni waarta,” ayuu yiri.
Aliyu wuxuu sheegay in waqtiga kulamada uu soo jeedinayo in Masar ay doonaysay in ay qaabeyso nidaamka amniga ee soo baxaya ee Geeska Afrika halkii ay si fudud uga falcelin lahayd dhacdooyinka hareerahooda.
Washington weli kama aysan caddayn ujeeddooyinkeeda.
Laakiin iyadoo weerarada ku kordhaya agagaarka Marinka Bab el-Mandeb, Soomaaliya iyo Eritrea waxay heleen qiime diblomaasiyadeed oo cusub, halka xeebta Afrika ee Badda Cas ay sii adkaanayso in Aqalka Cad laga indha-tiro.
