Puntland ayaa maanta waxay xustay sanad-guuradii 28aad ee aas-aaskeeda, iyadoo xasuusineysa aasaaskeedii 1da Agoosto 1998, sida mid ka mid ah dowlad-goboleedyada Federaalka Soomaaliya ee ugu da’da weyn uguna saamaynta badan.
Waxaa la aasaasay xilligii burburkii dagaalkii sokeeye ee Soomaaliya, Puntland waa maamulka ugu labaad ee da’da weyn ee dalka ka jira ka dib Somaliland, oo ku dhawaaqday 1991. Muddooyinkii 28 ee la soo dhaafay, Puntland waxay isu bedeshay mid ka mid ah maamulada ugu waaweyn uguna xasilloon ee Soomaaliya, iyadoo dhistay hay’ado shaqeynaya, ilaalinta amniga guud ahaan deegaanadeeda, iyo balaarinta adeegyada dadweynaha.
Tan iyo markii la aasaasay, Puntland waxaa hoggaaminayey lix madaxweyne: C/llaahi Yuusuf Axmed, Maxamed Cabdi Xashi, Maxamuud Muse Xirsi (Adde Muse), Cabdiraxmaan Maxamed Faroole, Cabdiweli Maxamed Cali Gaas, iyo kan hadda talada haya, Saciid Cabdullaahi Deni.
Maamulka wuxuu door muhiim ah ka ciyaaray qaabeynta nidaamka federaalka Soomaaliya. Hoggaamiyeyaasha Puntland waxay ka mid ahaayeen kuwa ugu muhiimsan ee dhisay gorgortan siyaasadeed oo aasaaska u dhigay maamul federaal, taasoo gobolka u siisay naanaysta “Hooyada Nidaamka Federaalka Soomaaliya.”
Dhanka amniga, Puntland muddo dheer waxaa loo arkayay mid deggan marka loo eego qeybaha kale ee Soomaaliya. Ciidamadeeda ammaanka waxay howlgallo ka dhan ah kooxaha Daacish iyo burcad-badeedda ka fuliyeen, halka intiisa badan gobolka uu ka sii jiray meel ku habboon ganacsi, maalgashi, iyo dhaqaale ganacsi.
Maamulka gobolka sidoo kale wuxuu dhisay hay’ado sharci-dejin, fulin, iyo garsoor oo gacan ka geystay horumarinta hannaanka maamulka iyo adeegga dadweynaha.
Sanadihii u dambeeyay, Puntland waxay maalgelisay mashaariic waaweyn oo kaabeyaasha ah, oo ay ku jiraan dhismaha waddooyinka, horumarinta Dekedda Garacad, cusboonaysiinta garoomada diyaaradaha, hagaajinta waxbarashada iyo daryeelka caafimaadka, iyo hindisayaasha lagu kordhinayo dakhliga gudaha, laguna xoojinayo isku-filnaanta maaliyadeed.
Inkastoo guulahan la gaaray, Puntland marar badan waxay khilaaf ka dhex abuurtay Dowladda Federaalka Soomaaliya arrimaha siyaasadeed iyo dastuurka. Khilaafaadkaas badanaa waxay ku saabsanaayeen awood qeybsiga, wax ka beddelka dastuurka, habraacyada doorashooyinka, iyo fasiraado kala duwan oo ku saabsan nidaamka federaalka.
Xiriirka u dhexeeya Puntland iyo Dowladda Federaalka wuxuu haatan marayaa heerkii ugu hooseeyay, iyadoo iskaashiga labada dhinac si ku meel gaar ah loo joojiyay. Puntland si joogto ah waxay u sheegtaa inay hakiso wada shaqaynta hay’adaha federaalka mar kasta oo ay aaminsan tahay in nidaamka federaalka ama heshiisyada aasaasiga u ah maamulida Soomaaliya la wiiqayo.
Markii Puntland u dabaaldegayso sannad-guuradii 28aad, maamulka ayaa muujinaya horumarka dhinacyada ammaanka, maamul wanaagga, iyo bixinta adeegyada dadweynaha. Isla waqtigaas, weli waxay wajahaysaa caqabado waaweyn, oo ay ku jiraan xoojinta dib-u-habeynta dimuqraadiyadda, dardargelinta kobaca dhaqaalaha, dhammaystirka qaab-dhismeedka federaalka Soomaaliya, iyo dib-u-dhiska xiriirka shaqo ee Dowladda Federaalka.
Amniga ayaa la adkeeyey magaalada Garoowe iyo magaalooyinka waaweyn ee kale ka hor xuska sanadguurada. Madaxweyne Deni dhowaan waxa uu kulan la qaatay saraakiisha sare iyo taliyayaasha ammaanka si ay u eegaan xaaladda una wada hadlaan talaabooyinka lagu adkeynayo amniga inta lagu jiro dabaaldegga.
