Soomaaliya ayaa sannadihii u dambeeyay si weyn uga dhex muuqatay loollanka istiraatiijiga ah ee ka socda Geeska Afrika iyo Badda Cas, iyadoo dalal gobolka iyo kuwo ka baxsan gobolka ay kordhiyeen xiriirkooda siyaasadeed, amni, dhaqaale iyo militari ee ay la leeyihiin Muqdisho iyo dhinacyada kale ee Soomaalida.
Sababta Soomaaliya muhiimka uga dhigtay tartankan ayaa qayb weyn ka ah juqraafi ahaan meesha ay ku taallo. Dalka wuxuu leeyahay xeeb aad u dheer oo ku fidsan Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed, wuxuuna ku dhow yahay marin-biyoodka Bab al-Mandab oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Marin-biyoodkaas ayaa muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah iyo maraakiibta u kala goosha Aasiya, Afrika iyo Yurub.
Arrintaas ayaa Soomaaliya ka dhigtay dal ay danaynayaan quwadaha doonaya inay saameyn ku yeeshaan amniga Badda Cas, dekedaha, marinada ganacsiga iyo siyaasadda Geeska Afrika. Warbixinno ay soo saareen hay’ado cilmi-baaris iyo falanqeyn ah ayaa tilmaamaya in Turkiga, Imaaraadka Carabta, Masar, Sacuudiga, Qatar, Itoobiya iyo Israa’iil ay dhammaantood dano kala duwan ku leeyihiin Soomaaliya iyo guud ahaan gobolka.
Turkiga wuxuu ka mid yahay dalalka ugu dhow dowladda federaalka Soomaaliya marka laga hadlayo iskaashiga amniga, militariga, dhaqaalaha iyo diblomaasiyadda. Ankara waxay muddo dheer taageeraysay dhismaha hay’adaha dowladda Soomaaliya, tababarka ciidamada iyo iskaashiga dhinacyada difaaca.
Hay’adda EUAA waxay sheegtay in Turkigu sii xoojiyay doorkiisa amni ee Soomaaliya, iyadoo 2026 la xaqiijiyay ka-qaybgalka ciidamo Turki ah oo dhulka ah oo ka dhan ah Al-Shabaab, iyadoo sidoo kale Soomaaliya loo diray diyaarado dagaal, helikobtarrro iyo gaadiid gaashaaman.
Turkiga sidoo kale wuxuu isku dayay inuu dhex-dhexaadiyo Soomaaliya iyo Itoobiya kadib khilaafkii ka dhashay heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland ee 2024. Ankara Declaration ayaa horseeday in Soomaaliya iyo Itoobiya ay ku heshiiyaan in arrimaha la xiriira marin-badeedka Itoobiya lagu raadiyo heshiis hoos yimaada madaxbannaanida Soomaaliya.
Masar iyo Itoobiya ayaa ah labada dal ee loollankoodu si weyn ugu soo gudbay Geeska Afrika. Khilaafkooda waxaa muddo dheer saldhig u ahaa biyo-xireenka Itoobiya ee GERD iyo isticmaalka biyaha Nile-ka, laakiin sannadihii dambe arrintu waxay gaartay amniga Badda Cas iyo marin-badeedka Itoobiya.
Masar waxay xiriirkeeda Soomaaliya si weyn u xoojisay. Labada dal waxay leeyihiin heshiis iskaashi militari oo la saxiixay 2024, waxaana Masar ay 2026 sii wadday taageerada militariga Soomaaliya iyo ka-qaybgalka howlgalka AUSSOM. Wasaaradda Arrimaha Dibadda Masar waxay sidoo kale sheegtay in Qaahira ay taageerayso midnimada, madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
EUAA waxay sheegtay in Masar ay 2026 Muqdisho geysay in ka badan kun askari si ay uga qayb qaataan AUSSOM, halka Soomaaliya iyo Masar ay sii xoojiyeen tababarka iyo iskaashiga hay’adaha amniga.
Arrintani waxay muhiim u tahay fahamka loollanka gobolka, sababtoo ah Masar waxay si gaar ah uga walaacsan tahay awoodda sii kordheysa ee Itoobiya iyo qorshayaasha Addis Ababa ee ku saabsan marin-badeedka.
Itoobiya waxay Soomaaliya ku leedahay dano amni iyo dhaqaale oo muddo dheer jiray. Ciidamada Itoobiya ayaa Soomaaliya ka howlgala muddo dheer, gaar ahaan dagaalka Al-Shabaab, waxaana Itoobiya ka mid ahayd dalalka ciidamada ku lahaa howlgaladii Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Laakiin xiriirka labada dal wuxuu galay xaalad adag kadib heshiiskii 2024 ee Itoobiya iyo Somaliland, kaas oo Muqdisho ay u aragtay inuu khatar ku yahay madaxbannaanideeda iyo wadajirka dhuleed.
Inkasta oo Turkigu dhex-dhexaadiyay Soomaaliya iyo Itoobiya, haddana arrinta marin-badeedka Itoobiya waxay weli tahay mid ka mid ah qodobada ugu xasaasisan ee siyaasadda Geeska Afrika. Hay’adda ISS Africa waxay sheegtay in Itoobiya ay weli raadineyso marin badeed lagu kalsoonaan karo, halka Soomaaliya ay ku adkeysaneyso in marin kasta oo ganacsi lagu sameeyo uu ku yimaado oggolaanshaha iyo madaxbannaanida Soomaaliya.
Imaaraadka Carabta wuxuu Soomaaliya ku lahaa saameyn dhaqaale iyo amni oo weyn, gaar ahaan dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo iyo xiriirka uu la lahaa qaar ka mid ah maamullada Soomaaliya.
Laakiin xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi wuxuu si weyn u xumaaday 2026. Dowladda Soomaaliya waxay bishii Janaayo 2026 ku dhawaaqday in la joojiyay dhammaan heshiisyadii ay la lahayd Imaaraadka, kuwaas oo ay ku jireen heshiisyo la xiriiray dekedo, amni iyo difaac. Dowladda Soomaaliya waxay tallaabadaas ku sababeysay arrimo ay ku sheegtay inay khuseeyaan madaxbannaanida iyo midnimada dalka.
Dhanka kale, warbixinno falanqeyn ah ayaa tilmaamaya in Imaaraadku weli leeyahay dano dhaqaale iyo istiraatiiji ah oo la xiriira dekedaha iyo marinada ganacsiga ee Geeska Afrika, gaar ahaan Berbera iyo xiriirka Itoobiya.
Sidaas darteed, Imaaraadka iyo Soomaaliya waxay hadda ku jiraan xaalad ka duwan tii hore, waxaana xiriirkooda ku jira khilaaf siyaasadeed oo muuqda.
Sacuudi Carabiya sidoo kale wuxuu kordhiyay xiriirka uu la leeyahay Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo siyaasadda gobolka.
Sacuudiga wuxuu leeyahay dano muhiim ah oo ku saabsan amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, maadaama amniga marin-biyoodkaas uu si toos ah ugu xiran yahay ganacsiga iyo amniga Boqortooyada.
Soomaaliya iyo Sacuudiga ayaa sidoo kale ka mid ah dalalka si wadajir ah uga hadlay arrimaha madaxbannaanida Soomaaliya iyo xaaladda Somaliland. Sida ay muujinayaan bayaanada wadajirka ah ee 2026, Sacuudiga, Masar, Turkiga, Qatar iyo Soomaaliya waxay dhowr jeer qaateen mowqifyo isku dhow oo ku saabsan ilaalinta midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
Qatar waxay iyaduna leedahay xiriir dhow oo siyaasadeed iyo dhaqaale oo ay la leedahay Soomaaliya. Doha waxay muddo dheer taageero u fidinaysay dowladda federaalka, iyadoo ka qayb qaadatay mashaariic iyo xiriirro diblomaasiyadeed oo Soomaaliya muhiim u ah.
Qatar waxay sidoo kale ka mid tahay dalalka si cad u taageeray midnimada Soomaaliya, gaar ahaan kadib markii Israel ay 2025 aqoonsatay Somaliland. Qatar iyo dalal kale ayaa cambaareeyay tallaabadaas, iyagoo ku adkeystay ilaalinta madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
Mid ka mid ah dhacdooyinka ugu waaweyn ee beddelay xisaabta siyaasadeed ee Geeska Afrika waxay ahayd markii Israa’iil ay 26-kii December 2025 aqoonsatay Somaliland sida ay dowladda Soomaaliya sheegtay.
Muqdisho waxay si adag uga hortimid tallaabadaas, iyadoo ku tilmaantay faragelin ku ah madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya. Dalal badan oo ay ka mid yihiin Masar, Turkiga, Qatar, Sacuudiga iyo dalal kale ayaa sidoo kale si wadajir ah u cambaareeyay aqoonsigaas.
Arrintan waxay Somaliland iyo Soomaaliya ka dhigtay qayb muhiim ah oo ka mid ah doodda ku saabsan amniga Badda Cas, dekedaha iyo marin-badeedka Itoobiya.
Mareykanka wuxuu Soomaaliya kula leeyahay xiriir amni oo xooggan, gaar ahaan dagaalka Al-Shabaab iyo taageerada ciidamada Soomaaliya. Mareykanku wuxuu sidoo kale ku lug leeyahay dadaallada caalamiga ah ee taageeraya amniga Soomaaliya iyo AUSSOM.
Laakiin doorka Mareykanka waa in laga soocaa loollanka dalalka gobolka. Washington waxay leedahay dano ballaaran oo ku saabsan la-dagaallanka argagixisada, amniga Badda Cas, ilaalinta maraakiibta iyo xasilloonida Geeska Afrika.
Sidaas darteed, Mareykanka Soomaaliya kuma joogo oo keliya tartan dekedo ama dano dhaqaale, balse amniga iyo dagaalka Al-Shabaab ayaa qayb weyn ka ah xiriirka labada dal.
Djibouti waxay iyaduna muhiim ku tahay loollanka gobolka, inkastoo doorkeedu ka duwan yahay kan Itoobiya, Masar ama Imaaraadka.
Djibouti waxay ku taallaa meel aad u muhiim ah oo ku dhow Bab al-Mandab, waxayna martigelisaa saldhigyo ciidan oo ay leeyihiin quwado caalami ah. Dekeddeedu sidoo kale waa marin muhiim u ah ganacsiga Itoobiya.
Marka Itoobiya ay raadineyso marinno kale oo badeed, arrintaasi waxay saameyn kartaa xisaabta dhaqaale iyo istiraatiiji ee Djibouti iyo dalalka kale ee ku tartamaya dekedaha gobolka.
Xogta la heli karo waxay muujinaysaa in Soomaaliya ay ku dhex jirto tartan saameyn oo sii xoogeysanaya, laakiin ma jirto caddeyn ku filan oo lagu sheegi karo in dalka oo dhan uu hadda yahay “goob dagaal wakiil” oo ay dowlado shisheeye si toos ah isugu dagaallamayaan.
Waxa jira wax ka adag oo ka ballaaran hal koox ama hal isbahaysi: Turkiga wuxuu xoogga saarayaa xiriirka dowladda dhexe iyo dhismaha ciidamada; Masar waxay xoojinaysaa iskaashiga Muqdisho iyadoo si gaar ah u eegaysa khatarta Itoobiya; Itoobiya waxay raadineysaa marin-badeed iyo amni xuduudeed; Imaaraadku wuxuu leeyahay dano dekedo iyo ganacsi; Sacuudiga iyo Qatar waxay leeyihiin dano siyaasadeed iyo amni oo gobolka ah; Israa’iilna waxay tallaabooyin ka qaaday arrinta Somaliland; Mareykankuna wuxuu xoogga saarayaa amniga iyo la-dagaallanka Al-Shabaab.
AUSSOM ayaa tusaale u ah sida ay arrimahan isugu xiran yihiin. Howlgalka Midowga Afrika wuxuu u baahan yahay dhaqaale, ciidamo iyo taageero caalami ah, waxaana Soomaaliya ku lug leh dalal badan oo dano kala duwan leh. EUAA waxay sheegtay in AUSSOM ay la kulantay caqabado dhaqaale, iyadoo isla markaana dalal kala duwan ay Soomaaliya kula yeesheen heshiisyo amni iyo difaac.
Sidaas darteed, Soomaaliya maanta ma aha oo keliya goob ay ka jirto dagaalka dowladda iyo Al-Shabaab. Waxay sidoo kale noqotay qayb muhiim ah oo ka mid ah dib-u-habeynta awoodda Geeska Afrika iyo Badda Cas.
Loollanka ugu weyn wuxuu hadda ku wareegayaa dhowr arrimood: cidda saameyn ku yeelanaysa dowladda Soomaaliya, cidda heli karta iskaashi amni, cidda ka faa’iideysan karta dekedaha iyo marin-badeedka, sida loo maareeyo xiriirka Itoobiya iyo Soomaaliya, iyo mustaqbalka Somaliland.
Waxa ugu muhiimsan ayaa ah in danaha dalalka shisheeye aysan dhammaantood isku mid ahayn. Qaar waxay xoogga saaraan amniga, qaar dekedaha iyo ganacsiga, qaar dagaalka Al-Shabaab, halka qaar kalena ay arrimaha Soomaaliya ku xiraan loollanka Badda Cas iyo Itoobiya.
Sidaas darteed, Soomaaliya waxay hadda ku jirtaa xaalad ay isku mar uga dhex muuqdaan iskaashi caalami ah, tartan istiraatiiji ah iyo khilaafaad siyaasadeed oo goboleed. Arrinta ugu weyn ee mustaqbalka noqon doonta ayaa ah sida dowladda Soomaaliya u maareyn karto xiriirradaas kala duwan iyadoo ilaalinaysa madax-bannaanida iyo go’aan qaadashada dalka.
