Maxkamadda Racfaanka Gobolka Banaadir ayaa bilawday dhageysiga racfaanka ay gudbisay Sacdiya Macalin Cali, kaas oo doonaysa in la beddelo xukun saddex sano oo xarig ah oo ay siisay Maxkamadda Gobolka Banaadir bishii Juun 2026. Kiiskani wuxuu soo jiitay dareenka dadweynaha wuxuuna kiciyey dood ku saabsan xoriyadda hadalka, madax-bannaanida garsoorka, iyo xadadka hadalka internetka ee Soomaaliya.
Intii lagu guda jiray dhageysigii qareennada daafaca waxay soo bandhigeen dood sharciyeed oo ka dhan ah xukunka maxkamadda , waxayna ka codsadeen maxkamadda racfaanka inay dib u eegto sharciga ah ee xukunka . Qareen Zakariye Ismaaciil Nuur, oo ka mid ah qareennada daafaca, ayaa sharaxay waxa uu ku tilmaamay saldhigyada sharciga ee racfaanka, isagoo ku dooday in go’aanka maxkamadda tijaabada ah loo baahdo in dib loo fiiriyo. Daafacu waxay ku boorisay maxkamadda inay baarto arrimaha lagu soo bandhigay racfaanka ka hor inta aan la gaarin go’aan kama dambeys ah.
Sacdiya Bajaaj, oo ah darawal tuk-tuk ah ama moote bajaaj oo 27 jir ah isla markaana ah dhaqdhaqaaq bulsheed, waxaa lagu xiray April 12, 2026, saraakiisha Hay’adda Sirdoonka iyo Ammaanka Qaranka (NISA) ee degmada Hodan ee Muqdisho, ka dibna laba maalmood kadib waxaa loo wareejiyay Xabsiga Dhexe ee Muqdisho. Waxay ku jirtay xabsi 74 maalmood ka hor inta maxkamaddu aanay go’aankeeda gaarin.
Bishii Juun 25, 2026, Maxkamadda Gobolka Banaadir ayaa ku xukuntay muddo saddex sano ah oo xarig ah eedaha loo jedi waxaa ka mid ah “wax ceebayn hay’adaha dawladda” iyo “kicinta in la geysto dambiyo.” Dambiyadan waxay inta badan ka yimaadeen muuqaallo ay Sacdiya ku dhajisay baraha bulshada iyada oo dhaliilaysa Xasan Sheekh Maxamuud iyo xubnaha qoyskiisa. Garsoorka ayaa sidoo kale ku eedeeyay inay faahfaahin ka bixisay sida jagooyinka maamulka gobolka Banaadir loo qaybsado qowmiyadaha iyo abaabulka mudaaharaad dadweyne oo ka dhanka ah dowladda.
Intii uu socday maxkamadeynta, kooxdii sharciga ee Sacdiya waxay ku adkaysatay in garsoorayaashu aysan soo gudbin caddeymo ku filan oo taageeraya eedeymaha, iyaga oo ku dooday in kiisasku aysan sal lahayn sharci ahaan. Qareenadeedu waxay sheegeen in maxkamaddu kaliya ku xukuntay eedeynta ah ceebaynta hoggaamiyeyaasha waxayna ku dhawaaqeen inay racfaan ka qaadi doonaan go’aanka.
Difaaca Doodaha iyo Xaaladaha Shakhsiyeed.
Warqad gacanta lagu qoray oo laga sii daayay Xabsiga Dhexe ee Muqdisho, Sacdiya waxay ku adkaysatay inaysan dambayn wax dambi ah oo loo haysto oo ay ugu baaqday dib-u-eegis madax-bannaan oo garsoor ah ee xukunkeeda. Waxay ku doodeysay in xukunkeeda saddex sano ee xabsi uu ka yimid muujinta nabadgelyada leh ee aragtideeda siyaasadeed halkii uu ka imaan lahaa wax ficil dambi ah.
Sacdiya, waa hooyo leh ilmo 12-bilood jir ah, waxay sheegtay in ilmaheedu u baahan yahay daryeel joogto ah oo hooyo ah waxayna ka codsatay maxkamadda inay tixgeliso waajibaadkeeda waalidnimo. Waxay sidoo kale shaaca ka qaaday inay qabto neef-mareenka (asthma) waxayna sheegtay in aan la siin daaweyn caafimaad oo ku filan tan iyo markii la xiray. Waxay codsatay in loo ogolaado baaritaan caafimaad oo madax-bannaan iyo daryeel caafimaad oo habboon inta ay sugayso natiijada racfaankeeda.
Kooxdeeda sharciga ayaa ku dooday in daryeelka ilmaheeda la tixgeliyo qayb ka mid ah dacwadda racfaanka. Sida ku cad warqadeeda, Sacdiya waxay sidoo kale ka shakiday sida dacwaddeeda loo maareeyay, iyadoo sheegtay in garsoorihii horey loogu xil saaray in uu dhageysto kiiska la beddelay ka hor inta aan go’aanka la gaarin iyo in Guddoomiyaha Maxkamadda Gobolka Banaadir uu ugu dambeyntii maamuley howlihii dacwadda ee keentay in loo xukumo.
Bedelkii ay raadsan lahayd cafis e, Sacdiya waxay sheegtay inay rabto in maxkamad madaxbannaan ee racfaanka ay dib u eegto cadeymaha, habraacyada maxkamadda, iyo saldhigga sharciga ee xukunkeeda. Waxay adkaysay in codsashada cafisku ay la macno noqon lahayd aqoonsi dambiga, taas oo si adag ay u diido.
Saameyn Balaaran iyo Walaac Caalami ah.
Kiiskan wuxuu soo jiitay indho badan oo shacabka Soomaaliyeed, halkaasoo dad badan oo isticmaala baraha bulshada ay si dhow ula socdeen howsha maxkamadda iyaga oo dood ka sameeyay in dembiyada lagu eedeeyay ay yihiin kiis sharci ah oo sax ah ama isku day lagu doonayo in lagu aamusiiyo dhaleeceynta. U doodayaasha xuquuqda aadanaha ayaa si korodhsan uga walaacsan habraaca saxda ah, xorriyatul qawl, iyo sida loo maareeyo kiisaska ku lug leh dhaqdhaqaaqa internetka.
Amnesty International waxa ay horay u sheegtay in xabsi gelinteeda ay ahayd mid aan sharci ku salaysnayn waxayna tidhi waxaa lagu bartilmaameedsanayaa kaliya xaqa ay u leedahay inay hadasho. Ururka xuquuqda aadanaha ayaa ku booriyay kuwii dowladda Soomaalida ah in la sii daayo ama haddii la haynayo inta la sii daayo, in loo haysto xaalado buuxiya heerarka caalamiga ah ee xuquuqda aadanaha.
Sacdiya sidoo kale waxay taageerayaasheeda u sheegtay inaanay kiiskeeda u adeegsan kala qaybsanaan qabiil, hadal naceyb, ama aargudasho. Waxay adkaysay in kiiskeeda diiradda loo saaro caddaaladda iyo sharciga halkii laga samayn lahaa khilaaf siyaasadeed ama bulsho.
Waxay ku dooday in muwaadiniinta Soomaaliyeed ay leeyihiin xaq dastuuriga ah oo ay ku dhaleeceyn karaan dowladda isla markaana si furan uga hadli karaan arrimaha sida shaqo la’aanta, musuqmaasuqa, faqriga, iyo sinaan la’aanta iyagoo aan ka baqin in lagu soo oogo dacwad dambi ah. Sida ku xusan warqaddeeda, shuruucdu waa inay ilaalisaa xorriyadda muwaadiniinta halkii laga isticmaali lahaa in lagu aamuso codadka ka soo horjeeda.
Kiiska Sacdiya Bajaaj wuxuu noqday meel culus oo xiisad ah oo u dhexeysa qaabka sharciga Soomaaliya iyo ilaalinta xuquuqda aasaasiga ah. Iyadoo dowladda ay xoogga saartay baahida loo qabo in la ilaaliyo kala dambeynta iyo in laga difaaco hay’adaha dowladda sumcad xumo, maxkamadeynta darawalka tuk-tuk iyo u doodaha bulshada ee dhaleeceeyay madaxweynaha waxay keentay su’aalo aan raaxo lahayn oo ku saabsan booska doodda iyo fikirka kala duwan ee dimuqraadiyadda cusub ee Soomaaliya. Doodaha difaaca ee ku saabsan khaladaadka hab-raaca, oo ay ku jiraan beddelka garsooraha horyaalla iyo diidmada in la siiyo
daryeelka caafimaadka, waxay soo jeedinaysaa in habka sharcigu laga yaabo in la dhaawacay. Sida maxkamadda racfaanka u maareyso kiiskan waxay noqon doontaa tijaabo muhiim ah oo ku saabsan madaxbannaanida garsoorka Soomaaliya iyo sida ay uga go’an tahay heerarka caalamiga ah ee xuquuqda aadanaha. Haddii xukunka la xaqiijiyo iyadoo aan lahayn sabab sharci oo cad, waxay fariin cabsi leh u diri doontaa wariyeyaasha, u ol’olayaasha, iyo muwaadiniinta caadiga ah ee doonaya inay madaxda ka madax bannaan dadka iyagoo si nabad ah u cabbiraya. Dowladda waxaa lagu talinayaa inay hubiso in habka racfaanka uu yahay mid hufan, cadaalad ah, oo ka madax bannaan faragelinta siyaasadeed, si aan loo sii wiiqin kalsoonida dadweynaha ee sharciga.
